Godlewski Emil
Godlewski Emil – ur. 30.06.1847 w Krasocinie, zm. 11.09.1930 w Krakowie; embriolog, botanik, pionier polskiej fizjologii roślin. W 1864 rozpoczął studia w Szkole Głównej w Warszawie. Po ich ukończeniu w 1869 wyjechał do Niemiec do Jeny, gdzie prowadził badania naukowe. W 1871 został asystentem prof. Ignacego Rafała Czerwiakowskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim i podjął własne badania fizjologiczne. W 1872 uzyskał stopień doktora w Jenie, a w 1873 habilitację na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1874 przeprowadził się do Lwowa, gdzie prowadził zajęcia w Szkole Politechnicznej oraz Uniwersytecie Lwowskim. Objął stanowisko profesora w katedrze botaniki w Krajowej Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach k/Lwowa. Stworzył pracownię botaniczną wraz z laboratorium badań fizjologicznych. W 1891 powrócił do Krakowa i objął katedrę chemii rolnej w Studium Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zbudował nową siedzibę Studium nazwaną ku jego pamięci „Collegium Godlewskiego”. Otworzył w nim laboratorium chemii rolnej i fizjologii roślin. Prowadził badania nad fotosyntezą, oddychaniem i gospodarką wodną roślin oraz odżywianiem się bakterii nitryfikacyjnych. W swojej pracy naukowej badał m.in. czynniki ograniczające wzrost roślin. Jako jeden z pierwszych badaczy określił wpływ stężenia CO2 na jego przyswajanie przez rośliny i dowiódł zależność tego zjawiska od natężenia światła słonecznego. Stworzył przyrząd do badania oddychania roślin („aparat Godlewskiego”). Po raz pierwszy zwrócił uwagę na oddychanie beztlenowe jako początkowy etap oddychania fizjologicznego. Wprowadził pojęcie oddychania wewnątrzcząsteczkowego. Wykazał, że skrobia jest pierwotnym produktem fotosyntezy. Zapoczątkował polskie badania nad fizjologią ruchu wody w roślinach i traktowanie fizjologii roślin jako osobnej gałęzi botaniki. Okres I wojny światowej spędził w Zakopanem, a częściowo w Krakowie. W latach 1918-1920 był wiceprezesem Polskiej Akademii Umiejętności, w latach 1914-1920 dyrektor Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego PAU. W 1920 został powołany na funkcję kierownika Działu Rolnego Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach. Autor m.in. Fizjologii roślin (1891).
Źródła: I. Krzeptowska-Moszkowicz, Emil Godlewski senior (1847-1930) pionier polskiej fizjologii roślin, „Prace Komisji Historii Nauki PAU” 2010, t. 10; L. H., Godlewski Emil sen. [w:] Słownik biologów polskich, S. Feliksiak, Warszawa 1987; W. Mierzecka, Emil Godlewski (senior) – twórca podstaw fizjologii roślin, https://cbr.gov.pl/rme-archiwum/2006/rme13/stronki/44.html [dostęp: 21.10.2019]; A. Śródka, Uczeni Polscy XIX-XX stulecia, t. 1, Warszawa 1994; T. Wośkowski, Dzieje studiów rolniczo-lasowych w ośrodku lwowsko-dublańskim w opracowaniu Tadeusza Wośkowskiego, Warszawa 2011.
