Film i kinematografia w okresie międzywojennym

Film i kinematografia w okresie międzywojennym – pionierami polskiej kinematografii byli Kazimierz Prószyński, twórca pleografu (1902) oraz Aleksander Hertz, założyciel wytwórni „Sfinks”. Była to pierwsza polska wytwórnia filmowa, funkcjonowała w latach 1911-1936. W okresie międzywojennym cały przemysł oparty był na kapitale prywatnym. W latach 20. rola państwa ograniczała się do cenzury i regulacji napływu filmów zagranicznych. „Sfinks” posiadał wówczas najnowocześniejsze studio filmowe z największą powierzchnią i najlepszym wyposażeniem. Wylansował m. in. Polę Negri (1914). Jedną z najważniejszych polskich wytwórni filmowych była Leo-Film kierowana przez Marię Hirszbein i Bolesława Landa. Z Leo-Film związani byli tacy twórcy jak: Henryk Szaro, Aleksander Ford, Nora Ney i Franciszek Brodniewicz. W 1928 powołano Centralne Biuro Filmowe, którego celem było wspieranie krajowej produkcji. W 1929 na rynek wszedł film dźwiękowy. Pierwszy tego typu film w Polsce to „Moralność Pani Dulskiej” w reżyserii Borysa Newolina (1930). Zrealizowany z pomocą fabryki płyt gramofonowych Syrena Record. Modernizacja kin i wytwórni trwała kilka lat. Największymi gwiazdami filmu polskiego okresu międzywojennego byli: Pola Negri, Eugeniusz Bodo, Jadwiga Smosarska, Aleksander Żabczyński, Adam Brodzisz, Adolf Dymsza, Mieczysława Ćwiklińska, Kazimierz Junosza-Stępowski i Antoni Fertner. Znani aktorzy odgrywali ważną rolę w rozwoju kultury masowej i wyznaczali trendy w modzie. W latach 30. pojawiały się czasopisma filmowe zajmujące się głównie publikacją recenzji. Najważniejsze to „Kino” oraz „Wiadomości Filmowe”. Filmy okresu międzywojennego w Polsce z reguły nie prezentowały wysokiego poziomu artystycznego. Wyróżniającymi się produkcjami były „Biały ślad” (1932), „Legion ulicy” (1932) „Młody Las” (1934) oraz „Przygoda człowieka poczciwego” (1937). Najbardziej widowiskowym i najdroższym filmem tego okresu w Polsce była „Gwiaździsta eskadra”. W produkcji wykorzystano zdjęcia lotnicze. Pierwszym polskim filmem w kolorze był dokument „Piękno księstwa łowickiego” (1937). W okresie międzywojennym funkcjonowało ok. 150 wytwórni filmowych. W 1938 na terenie kraju znajdowało się 807 sal projekcyjnych, funkcjonowały także kina objazdowe. W 1939 utworzono pierwszą rządową wytwórnię filmową Kohorta wyposażoną we własne studio. Wybuch wojny przerwał plany realizacji budowy sieci kin. Wytwórnia zdążyła wyprodukować jeden film („Czarne diamenty”).

Źródła: Historia filmu polskiego. T. 1: 1895-1929, red. J. Toeplitz, Warszawa 1966; Historia filmu polskiego. T. 2: 1930-1939, red. J. Toeplitz, Warszawa 1988; S. Janicki, Film polski od A do Z, Warszawa 1973; T. Lubelski, Historia kina polskiego: twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009; Podjąć wyzwanie! II Rzeczpospolita na drodze do nowoczesności, red. M. Olkusiński, Warszawa 2019; E. Zajiček, Poza ekranem. Kinematografia polska 1918–1991, Wrocław 1992; S. Zamecki, Słownik polskich pionierów techniki, Katowice 1984.