Elektryfikacja

Elektryfikacja – proces rozpowszechniania energii elektrycznej, obejmujący jej wytwarzanie, przesył i rozdział, w celu zaspokojenia potrzeb energetycznych gospodarki i sfery bytowej społeczeństwa. Pierwsze próby zastosowania energii elektrycznej w gospodarce na ziemiach polskich miały miejsce w drugiej połowie XIX wieku. Pierwsza prądnica została użyta w 1875 w kopalni Czeladź w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1878 po raz pierwszy użyto prądu do oświetlenia lamp łukowych przystanku kolejowego w Chorzowie-Batorym. Istotnym problemem w procesie elektryfikacji okazało się przesyłanie energii na duże odległości, które rozwiązano przez wprowadzenie prądu trójfazowego. W Królestwie Polskim pierwsza próba odbyła się w 1896 w Warszawie. Od 1901 rozpowszechniły się masowo silniki elektryczne prądu zmiennego. Po odzyskaniu niepodległości sprawy dotyczące elektryfikacji kraju stały się priorytetem rządu. W 1919 powołano Urząd Elektryfikacyjny przy Ministrze Przemysłu i Handlu. W 1922 została wprowadzona ustawa regulująca zasady przyznawania koncesji na wytwarzanie, przesyłanie i rozdzielanie energii. W 1928 przyjęto program elektryfikacji kraju. Największą inwestycją przed 1939 była elektryfikacja Pomorza Gdańskiego. Zbudowane zostały linie przesyłowe oraz elektrownie cieplne. Przez cały okres dwudziestolecia liczba elektrowni miejskich i przemysłowych wzrosła z 835 do 3 198. Mimo postępu w decentralizacji źródeł energii elektrycznej, wciąż istniała koncentracja jej produkcji w największych zakładach o mocy powyżej 5 tys. kW. W 1928 takich elektrowni było 49, a ich łączna moc to 709 tys. kW (73% krajowej produkcji). W 1936 liczba tych zakładów wzrosła do 70, a wytwarzały 80% energii elektrycznej. Wraz z elektryfikacją zaczęto budować sieci rozdzielcze. W 1918 ich długość wynosiła 1681 km. Najważniejsza to związana z Centralnym Okręgiem Przemysłowym, powstała w 1937 magistrala energetyczna Tarnów – Mościce – Starachowice o długości 150 km. Elektryfikacja najwolniej przebiegały na wsi. Do 1939 energia elektryczna docierała do 1 263 wsi, co stanowiło 3% ogółu. Sieć elektryczną montowano też w liniach tramwajowych (do 1938 było 303 km elektrycznych tras). Elektryfikacja linii kolejowych przebiegała wolniej i obejmowała 85 km tras. Proces zakończył się po II wojnie światowej, kiedy nastąpiła elektryfikacja terenów wiejskich (do 1970 objęła 91% gospodarstw rolnych).

Źródła: A. Bocheński, Wędrówki po dziejach przemysłu polskiego, cz. 3, Warszawa 1971; M. Jaczewski, Energetyka w Polsce: historia, zabytki, współczesność, Bydgoszcz 2007; J. Kaliński, Elektryfikacja [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 2, red. A. Mączak, Warszawa 1981.