Elektrownie miejskie
Elektrownie miejskie – budowane w miastach na przełomie XIX i XX w. zakłady produkujące prąd elektryczny (prąd stały). Pierwsza elektrownia miejska powstała w 1887 w Częstochowie. Był to mały zakład wytwarzający prąd stały, sfinansowany przez anonimowych darczyńców. Dostarczała energię do oświetlania fabryk i ulic z lampami łukowymi. W 1906 weszła do spółki miejscowych fabrykatów i kupców „Siła i Światło”. W 1913 spółka została wykupiona przez belgijskie przedsiębiorstwo. W 1889 uruchomiono zakład w Szczecinie. W 1890 oddano do użytku elektrownię we Wrocławiu. W 1901 zbudowano zakład w Radomiu, powstały z kapitału Rosyjskiego Elektrycznego Towarzystwa Union. Zapewniał prąd do 58 lamp łukowych. W 1904 zbudowano elektrownię w Warszawie na Powiślu. Inwestorem było niemieckie przedsiębiorstwo Schuckert & CO. W latach 1904-1925 zakład posiadał 3 generatory wyprodukowane przez „Siemens Schuckert Werke Berlin Siemensstadt”. Posiadały moc 500 kW. 18.02.1905 rozpoczęła działalność elektrownia w Krakowie. Dyrektorem zakładu został Kazimierz Gayczak. Urządzenia produkcyjne zostały dostarczone przez firmy Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft Union Wiedeń i Emil Škoda Pilzno. Fabryka produkowała prąd stały o napięciu 2x220 V. Posiadała dwa agregaty po 300 KM. Urządzenia posiadały generatory prądu stałego po 200 kW każdy. Napęd stanowiły silniki spalinowe na tzw. gaz ssany pochodzący z gazowni miejskiej. 18.09.1907 oddano do użytku zakład w Łodzi. Posiadał dwie turbozespoły 3000 V. Hala miała nowoczesną żelbetową konstrukcję. Początkowo elektrownia zaopatrywała w energię 330 odbiorców. Głównym odbiorcą były łódzkie fabryki. W 1908 rozpoczęła działalność Elektrownia Persenkówka we Lwowie. Początkowo posiadała moc ok. 8 MW. W 1909 oddano do użytku elektrownię w Białymstoku. Koncesję na budowę i eksploatację uzyskało niemieckie przedsiębiorstwo Geselschaft für Elekrysche Unternehmungen Berlin. Fabryka posiadała moc 640 kW i zatrudniała 75 osób. Z czasem w wyniku rozwoju elektryfikacji i sieci przesyłowych prądu zmiennego likwidowane.
Źródła: T. Dywan, Miejskie zakłady i obiekty infrastruktury technicznej Lwowa w latach 1858-1918. Zarys dziejów, Łódź 2021 A. Łupienko, W stronę systemu. Infrastruktura techniczna dziewiętnastowiecznego miasta na przykładzie Galicji, Łódź 2021; S. Pilżys, Początki polskiej elektroenergetyki na przykładzie elektrowni w Wilnie oraz Białymstoku, „Społeczeństwo i Ekonomia” 2016, nr 2; Z. Porada, J. Strzałka, Elektrycy krakowscy i krakowskie elektrownie do roku 1939, „Maszyny Elektryczne – Zeszyty Problemowe” 2017, nr 4; W. Wilgusiewicz, Energetycy Lwowiacy na Śląsku, Katowice 1998.
