Elektrownia wodna w Rożnowie

Elektrownia wodna w Rożnowie – zapora i elektrownia wodna na rzece Dunajec zbudowana w latach 1935-1942 w miejscowości Rożnów. Na budowę nowej elektrowni wodnej wybrano Dunajec ze względu na gwałtowne przybory wody i rozległe powodzie. Pierwsze plany budowy pojawiły się pod koniec 1918. Ich pomysłodawcą i autorem pierwszego projektu był prof. Karol Pomianowski. Projekt był opracowywany w latach 1920-1930, a jego realizację odsunął kryzys ekonomiczny. Jednak groźna powódź z lipca 1934 roku (zagrażająca Zakładom Azotowym w Mościcach) wpłynęła na podjęcie decyzji o budowie zbiornika retencyjnego i elektrowni. Właściwy projekt przygotowało Biuro Dróg Wodnych Ministerstwa Komunikacji (w składzie: Herbich, Żmigrodzki, Smoleński, Śliwiński i Balcerski) na podstawie prac Karola Pomianowskiego, który był stałym konsultantem w trakcie studiów projektowych i podczas prac budowlanych. Elektrownia miała zapewnić energię elektryczną dla zakładów przemysłowych budowanych w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego. Budowa rozpoczęła się w 1935. Prace zlokalizowano w najwęższym miejscu między cyplem góry Łazy (323 m n.p.m.) a szczytem Ostrej Góry (459 m n.p.m.). Budową zajęło się przedsiębiorstwo „Zapory i Roboty Hydrauliczne Towarzystwo Polsko-Francuskie Sp. z o. o”. Napełnianie wodą zbiornika rozpoczęto w 1941 i zakończono w 1943 (powierzchnia zbiornika to 1600 ha). Zapora ma 550 m długości, 32,5 m wysokości, a jej szerokość w koronie wynosi 9 m. Betonowy mur o szerokości 40 m znajduje się na fundamencie sięgającym 17 m w podłoże ziemi. Zapora posiada przepławki dla ryb i upusty dla wysokiej wody. W elektrowni zamontowano cztery turbiny o łącznej mocy osiągalnej 56 MW (4x14), umieszczone w środku zapory. Wraz z zakończeniem budowy oddano do żytku dwutorową linię elektroenergetyczną Rożnów – Tarnów Mościce – Starachowice – Warszawa o napięciu sieci 150 kV.

Źródła: Elektrownia wodna Rożnów, https://www.tauron-ekoenergia.pl/elektrownie/energia-wodna/ew-krakow/roznow#slide4 [dostęp: 25.03.2019]; P. Grata, Centralny Okręg Przemysłowy [w:] Historia polskich okręgów i regionów przemysłowych, red. Ł. Dwilewicz, W. Morawski, t.1, Warszawa 2015; Z. Kruczek, Jeziora Rożnowskie i Czchowskie: przewodnik turystyczny, Warszawa-Kraków 1986.