Elektrownia miejska w Częstochowie
Elektrownia miejska w Częstochowie – pierwsza na ziemiach polskich miejska stacja elektryczna prądu stałego i sieci lamp oświetlających zwarty obszar zabudowy miasta. Pionierskie próby zastosowania w Częstochowie urządzeń elektrycznych miały miejsce na przełomie 1878/1879 z inicjatywy ks. Józefa Osińskiego. Zamontowano wówczas piorunochron na najwyższej wieży Sanktuarium na Jasnej Górze („konduktor”). Elektrownia została oficjalnie otwarta 12.08.1887 o godz. 12:00. Budowa elektrowni sfinansowana została z Kasy Miejskiej. Znajdowała się na Zawodziu przy ul. Olsztyńskiej na gruntach prywatnych. Kompleks składał się z: maszyny parowej, dwóch łukowych dynamomaszyn obliczonych na 36 łukowych elektrycznych 9-amperowych latarń. Jedną parą przewodów o mocy 900 V zasilano 18 latarń. Lampy zawieszone były na wysokich słupach, światło osiągało promień do 150 m. Maszyny nie dawały możliwości osiągnięcia stałej wartości generowanego prądu, czego skutkiem było migotanie lamp i nierównomierne natężenia światła. Awaria jednej lampy powodowała gaśnięcie wszystkich latarni. Oświetlenie wyłączano o północy lub o godz. 2:00. Oświetlenie uzupełniały stosowane dotychczas lampy naftowe. Częstochowa stała się drugim w Europie miastem, po Darkehmen, którego cała zwarta zabudowa posiadała oświetlenie elektryczne. Lampy oświetlały Aleje Najświętszej Maryi Panny, część ul. 7 Kamienic, Rynek Wieluński, ul. Śląską, Kosciuszki, aleję Wolności ul. Piłsudskiego, Stary Rynek i Stare Miasto. Miasto oświetlane było wówczas przez 36 lamp łukowych. W latach 1887-1892 koncesjonariuszem Stacji Elektrycznej w Częstochowie było Biuro Techniczne Inżynierów Edmunda i Maurycego Łaskiego, w latach 1895-1904 Spółka Tomasz Ruśkiewicz i Feliks Godlewski, w latach 1904-1907 Biuro Techniczne „Orion” Tadeusz Rudziński i Ireneusz Sygetyński z Warszawy, w latach 1907-1913 Biuro Oświetlenia Elektrycznego „Siła i Światło”. 14-15.08.1906 dokonano iluminacji Jasnej Góry. W 1913 Częstochowę oświetlało 130 lamp. W 1916 spółka „Siła i Światło” została przejęta przez niemiecki zarząd przymusowy. Elektrownię przeniesiono na grunty miejskie przy ul. Mirowskiej i przekształcono w Elektrownię Okręgową w Częstochowie.
Źródła: A. Gąsiorowski, Elektryczne oświetlenie Częstochowy w latach 1887-1927 (prąd stały), „Przegląd Elektrotechniczny” 2015, nr 4; A. Gąsiorowski, Historia elektroenergetyki częstochowskiej [w:] Zakład Energetyczny Częstochowa S.A., Stulecie Elektroenergetyki Częstochowskiej, Częstochowa 1996; A. Gąsiorowski, Oddział częstochowski Stowarzyszenia Elektryków Polskich 2001–2006. Organizacje techniczne i elektrotechniczne w kraju oraz rozwój elektrotechniki na Ziemi Częstochowskiej w XIX i XX wieku, Częstochowa 2006; Oświetlenie klasztoru jasnogórskiego wykonane przez Powszechne Towarzystwo Elektryczne dnia 14 i 15 sierpnia (zdjęcie), „Tygodnik Ilustrowany” 1906, nr 36.
