Elektrownia Persenkówka we Lwowie
Elektrownia Persenkówka we Lwowie – wybudowana w latach 1908-1909 lwowska elektrownia miejska, pierwsza w mieście elektrownia prądu zmiennego. Największa elektrownia na kresach wschodnich. Powstała w dzielnicy zwanej „Persenkówką”. Nazwa pochodzi od XVII-wiecznego folwarku zakupionego od lwowskiego kupca przez Szkota Jakuba Persinga. W XIX przez teren Persenkówki biegła trasa kolejowa Lwów-Stanisławów-Czerniowce. Na początku XX wieku terenami zainteresował się Miejski Zakład Elektryczny, który kierowany był przez Józefa Tomickiego. Wyznaczono tam miejsce na budowę elektrowni miejskiej. Architektem elektrowni został Adolf Piller, zaś Alfred i Kazimierz Kamienobrodzcy byli odpowiedzialni za realizację. Przedsięwzięcie było elementem planu przejścia z prądu stałego, który obejmował tereny w promieniu 3 km, do prądu zmiennego. Pretekstem do wybudowania elektrowni na Persenkówce była bliskość kolei. Elektrownia miejska dostarczająca prąd stały znajdowała się w znacznym oddaleniu, przy ul. Wóleckiej (postanowiono ją zmienić na stację konwertorową). Na budowę elektrowni magistrat uzyskał 11,8 mln koron. Celem było utworzenie kompleksu z generatorami o mocy 4500 KM, co miało zapewnić zasilanie siecią o napięciu 5000 V, stacje transformatorowe 500/110 V rozmieszczone na ulicach miasta, a także budowa sieci rozdzielczej 110 V do odbiorców. Inwestycję rozpoczęto w 1908. Elektrownia była gotowa 18.02.1909. Uruchomiona została w 1910. W pobliżu elektrowni powstał kompleks budynków przeznaczonych na mieszkania dla pracowników. Za ułożenie sieci kabli odpowiedzialna była firma „Siemens & Halske Kabelwerke”, choć w założeniu miała być to lwowska firma „Zygmunt Rodakowski”. Wycofywanie z użytku prądu stałego we Lwowie trwało do 1916. W listopadzie 1918 na terenie Persenkówki toczyły się walki polsko-ukraińskie. W 1935 moc 6 turbozespołów wynosiła 25,9 MW, w 1939 było to 50 MW. Po 1945 elektrownia była rozbudowywana.
Źródła: T. Dywan, Miejskie zakłady i obiekty infrastruktury technicznej Lwowa w latach 1858-1918. Zarys dziejów, Łódź 2021; A. Krzyżanowskij, Jak to było na początku elektryfikacji Lwowa, „Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej” 2015, nr 43; P. Rataj, Sekcja Elektrotechniczna w Towarzystwie Politechnicznym we Lwowie – jej działalność przed współutworzeniem Stowarzyszenia Elektrotechników Polskich (1900-1919), „Maszyny Elektryczne – Zeszyty Problemowe” 2018, nr 4; G. Rąkowski, Przewodnik po Ukrainie. Część IV: Lwów, Pruszków 2008; W. Wilgusiewicz, Energetycy Kresowiacy na Śląsku, Katowice 1999.
