Cybulski Napoleon

Cybulski Napoleon – ur. 14.09.1854 w Krzywonosach, zm. 26.04.1919 w Krakowie; fizjolog. W 1880 ukończył z wyróżnieniem studia medyczne w Akademii Wojskowo-Medycznej w Sankt Petersburgu. Od 1877 do 1885 pracował jako asystent w Katedrze Fizjologii w Akademii Wojskowo-Medycznej. W 1885 uzyskał stopień doktora na podstawie rozprawy Badania nad prędkością ruchu krwi za pomocą fotohemotachometru. Tego samego roku przeniósł się do Krakowa. Objął funkcję kierownika Katedry Fizjologii, Histologii i Embriologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Powołany na stanowisko profesora zwyczajnego. Od 1887 do 1888 oraz od 1895 do 1896 był dziekanem Wydziału Lekarskiego. W 1895 wspólnie z Władysławem Szymonowiczem odkryli hormonalne oddziaływanie rdzenia nadnerczy. Wyizolowali adrenalinę. W 1890 uzyskał zapis EEG kory mózgowej. Zbudował przyrząd mikrokalorymetr, którzy badał ilość ciepła produkowanego przez mięśnie. Wniósł nowy termin „nadnerczyna” do nauk medycznych. We współpracy z Adolfem Bieleckim badał mózg. Wykonali innowacyjne badania fal elektroencefalograficznych. Dzięki temu umiejscowili w mózgu płat odpowiadający za czucie. Dokonał rejestru wraz z opisem szybkości linearnego przepływu krwi w tętnicy szyjnej i udowej. Wspólne z asystentem Marianem Eignerem wykonał po raz pierwszy na ziemiach polskich zapis pracy serca za pomocą wykresu EKG. Pionier badań nad hipnotyzmem. W 1887 opublikował pracę O hipnotyzmie ze stanowiska fizyjologicznego. W latach 1904-1905 był rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1905 do 1909 prorektor. Od 1891 czynny członek Akademii Umiejętności. W 1891 wspólnie z Odo Bujwidem i Kazimierą Bujwidową założyli pierwsze w Krakowie gimnazjum żeńskie. Prezes Rady Nadzorczej Kółek Rolniczych w Krakowie. Wiceprezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Wielokrotnie nominowany do Nagrody Nobla.

Źródła: Biogramy uczonych polskich: materiały o życiu i działalności członków AU w Krakowie, red. A. Środka, z. 1, Kraków 1990; A. Mateja, Recepta na adrenalinę. Napoleon Cybulski i krakowska szkoła fizjologów, Czarne 2019; W. Wcisło, Cybulski Napoleon Nikodem [w:] Słownik biologów polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987; P. Wójtowicz, Napoleon Cybulski – polski lekarz, który odkrył adrenalinę i wyprzedził Freuda, https://www.medonet.pl/zdrowie,napoleon-cybulski---polski-lekarz--ktory-odkryl-adrenaline-i-wyprzedzil-freuda,artykul,66431347.html [dostęp: 2.10.2022].