Charpak Georges

Charpak Georges – ur. 1.08.1924 w Dąbrowicy, zm. 29.09.2010 w Paryżu; francuski fizyk pochodzenia polsko-żydowskiego, wynalazca. Specjalista z zakresu fizyki eksperymentalnej, wykrywania cząstek elementarnych. Prowadził badania nad detekcją promieniowania jonizującego. Twórca wielu detektorów z zastosowaniem w biologii i medycynie. W 1932 wraz z rodziną wyjechał do Francji. Podczas II wojny światowej był działaczem francuskiego ruchu oporu. Został skazany przez sąd w Vichy i więziony. Wywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau jako więzień polityczny (1944). W obozie przebywał do wyzwolenia (1945). Studiował w Akademii Górniczej w Mines, następnie w Collège de France w Paryżu. Doktorat uzyskał w Narodowym Centrum Badań Naukowych na podstawie rozprawy dotyczącej rozpadów jądrowych beta (1954). Zatrudniony w Europejskim Ośrodku Badań Jądrowych (CERN) w Genewie (1959). Profesor paryskiej uczelni École Supérieure de Physique et de Chimie (1984). Autor ważnych odkryć w dziedzinie fizyki, m.in. zmierzenie magnetycznego momentu dla mionów. Uczestniczył w badaniach nad mionami, jako ciężkimi formami elektronów, nie zaś oddzielnymi cząstkami elementarnymi jak dotychczas uważano. Współpracownik Frédérica Joliot-Curie w Collège de France oraz Leona Ledermana. Konstruktor pierwszej wieloprzewodowej komory proporcjonalnej (MWPC), umożliwiającej rejestrowanie torów cząsteczek i bezpośrednie przesyłanie danych do analizy komputerowej (1968). Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za wkład w opracowanie detektorów cząstek elementarnych (1992). Mają one zastosowanie m.in. w diagnostyce. Dzięki nim możliwy jest szybki rejestr oraz zniwelowanie poziomu napromieniowania ciała w aparaturze medycznej stosowanej w diagnostyce. Członek Francuskiej Akademii Nauk (1985). Twórca i propagator programu oświatowego „La Main a la Pate” opartego na prowadzeniu samodzielnych doświadczeń. Współautor pracy Błędne ogniki i grzyby atomowe (1999).

Źródła: G. Charpak, R.L. Garwin, Błędne ogniki i grzyby atomowe, Warszawa 1999; Charpak Jerzy [w:] Mała encyklopedia Polonii francuskiej, red. Z. A. Judycki, Warszawa 2021; Charpak Georges [w:] Nagrody Nobla. Leksykon PWN, red. B. Tarnowska, Warszawa 2001; Detektory Charpaka – krakowska specjalność, „Przekrój” 1992, nr 24; S. Latek, Georges Charpak (1924-2010), „Biuletyn Polskie Towarzystwo Językowe” 2010, nr 53; B. Rayski, P. Girard, Czy Pan zrezygnował, Panie Allègre?, „Roczniki – Polska Akademia Nauk. Stacja Naukowa w Paryżu” 2000, t. 2; S. Zagórski, Nobel nr 137, „Magazyn Gazety Wyborczej. Nauka” 1997, nr 42; S. Zagórski, Nobel nr 137 [w:] Gen ciekawości, red. A. Wolszczan, S. Zagórski, Warszawa 2004.