Chłapowski Dezydery
Chłapowski Dezydery – ur. 23.05.1788 w Turwi, zm. 27.03.1879 w Turwi; działacz gospodarczy, prekursor pracy organicznej, generał. Uczęszczał do kolegium pijarów w Rydzynie, następnie do francuskiej pensji w Berlinie. W 1805 ukończył naukę w Instytucie Oficerów inspekcji berlińskiej z stopniem porucznika. Aktywnie uczestniczył w kampanii napoleońskiej w latach 1807-1813. Po bitwie pod Tczewem został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari i Legią Honorową. Po zakończeniu wojen napoleońskich powrócił do Turwi. Przejął majątek wraz z folwarkiem Rąbin w powiecie kościańskim. W latach 1818-1819 przebywał w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował w hrabstwie Norfolk, a następnie w Szkocji. Na wzór brytyjski zmodernizował swoje gospodarstwo. Zastosował uprawę roślin motylkowych. Wprowadził czteropolowy płodozmian norfolski. Jego gospodarstwo posiadało własną cukrownię (1838), gorzelnię, olejarnię, browar. Jako jeden z pierwszych na ziemiach polskich stosował meliorację. Od połowy lat 30. XIX wieku rozpoczął doświadczenia z wprowadzeniem nowego sprzętu, np. obsypników do ziemniaków i buraków, siewników do zboża, siewników rzędowych do rzepaku. Wprowadzał do rolnictwa nowoczesne narzędzia m.in. szkocki pług żelazny, później skaryfikator. W swoim majątku dokonał uporządkowania kwestii chłopskich (uwłaszczenie chłopów). Propagował pracę organiczną. W trakcie powstania listopadowego brał udział m. in. w bitwie pod Grochowem czy wyprawie na Litwę. Uzyskał awans na generała brygady, później generała dywizji. Po przekroczeniu granicy prusko-rosyjskiej został internowany. Otrzymał wysoką karę grzywny oraz został skazany na rok więzienia w twierdzy w Szczecinie. W 1834 rozpoczął kształcenie w Turwi kadr rolniczych na potrzeby wielkiej własności ziemskiej. W 1835 wydał książkę O rolnictwie. Promował w niej brytyjskie metody prowadzenia gospodarstwa, wsparte własnymi doświadczeniami. W trakcie Wiosny Ludów w Wielkopolsce wspierał oddziały powstańcze. Współzałożyciel i wydawca „Przeglądu Poznańskiego” i „Szkółki Niedzielnej”. W latach 1846-1879 członek – korespondent Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie.
Źródła: P. Bauer, Dezydery Chłapowski: 1788-1879, Poznań 1983; K. Chłapowski, Dezydery Chłapowski (1788-1879), Warszawa 1998; Z. Grot, Dezydery Chłapowski: 1788-1879, Warszawa 1983; S. Jankowiak, Chłapowski Dezydery h. Dryja [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Warszawa-Poznań 1983; S. Warkoczewski, Dezydery Chłapowski – Rolnik i pionier postępu w rolnictwie, „Rocznik Leszczyński” 1980, t. 4; A. Skałkowski, Chłapowski Dezydery Adam [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. III, Kraków 1937; A. Syta, Generał Dezydery Chłapowski 1788-1879, Warszawa 1971.
