Centralne Towarzystwo Gospodarcze dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego

Centralne Towarzystwo Gospodarcze dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego – organizacja rolnicza założona w Poznaniu w 1861. Jej celem było propagowanie oświaty rolnej i postępu technicznego w rolnictwie. Pierwszym przewodniczącym był Adolf Łączyński. Towarzystwo skupiało chłopskie i ziemiańskie organizacje rolnicze, było kontynuacją zlikwidowanej Ligi Polskiej (Cieszkowskiego) wraz z jej wydziałem rolnictwa i interesów właścicielskich. Towarzystwo działało na rzecz parcelacji gruntów rolnych, organizowano wystawy promujące postęp techniczny w rolnictwie, nowe narzędzia i maszyny rolnicze. Zakładało kółka rolnicze (w 1897 było ich 200) i sprawowało nad nimi opiekę. W 1866 powołano Dyrekcję Towarzystw Filialnych. W 1867 organizacja kupiła czasopismo „Ziemianin”. Z inicjatywy organizacji i przy wsparciu Augusta Cieszkowskiego 21.11.1870 założono Szkołę Rolniczą w Żabikowie. Szkoła działała do 1877, gdy na skutek decyzji władz pruskich została zamknięta. W Wilkowicach założono stację maszyn i narzędzi rolniczych, która oferowała sprawdzone i tanie maszyny rolnicze. W Posiadowie organizacja prowadziła pole doświadczalne. W 1873 wprowadzono tzw. patronat. Od 1889 ukazywał się „Poradnik Gospodarski”. W 1893 założono Spółkę im. Haliny zapewniającą wsparcie młodym rolnikom, wydawanie gazet, organizowanie wystaw i wykładów rolniczych. W 1890 powołano spółkę „Gleba”, której celem był import nawozów sztucznych, nasion i paszy. Od 1895 ukazywały się „Roczniki Walnych Zebrań”. W 1912 w ramach towarzystwa utworzono Związek Kółek Rolniczych. W 1926 w rezultacie połączenia z innymi organizacjami rolniczymi m. in. z Związkiem Producentów Rolnych przeformowano organizację w Wielkopolskie Towarzystwo Kółek Rolniczych. Nowym celem była reprezentacja spraw członków organizacji, upowszechnianie edukacji rolniczej i promowanie spółdzielczości na wsi. W 1936 przejęto część uprawnień oraz finansów Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Organizacja działała do 1939.  

Źródła: K. Grabowski, Rys historyczny ostatnich 25-ciu lat (1887-1911) Centralnego Towarzystwa Gospodarczego w W. Ks. Poznańskiem [w:] Księga jubileuszowa wydana w 50-tą rocznicę założenia Centralnego Towarzystwa Gospodarczego w Wielkim Księstwie Poznańskiem 1861-1911, Poznań 1911; B. Krajewska-Tartakowska, Centralne Towarzystwo Gospodarcze [w:] Słownik polskich towarzystw naukowych, t. 2, cz. 3, red. B. Sordylowa, Warszawa 2001; R. Komierowski, Rys historyczny I-go dwudziestolecia istnienia Centralnego Towarzystwa Gospodarczego w W. Ks. Poznańskiem do 1885 r. [w:] Księga jubileuszowa wydana w 50-tą rocznicę założenia Centralnego Towarzystwa Gospodarczego w Wielkim Księstwie Poznańskiem 1861-1911, Poznań 1911; W. Swiniarski, Centralne Towarzystwo Gospodarcze i kółka włościańskie [w:] Księga jubileuszowa Dziennika Poznańskiego 1859-1909, Poznań 1909.