Celuloza z Niedomic
Celuloza z Niedomic – wysokiej jakości surowiec przemysłowy wytwarzany przez Zakłady Celulozy w Niedomicach koło Tarnowa od 1937. Substancja znalazła zastosowanie w przemyśle włókienniczym (włókna bawełniane, lniane, konopne), papierniczym oraz w produkcji lakierów, materiałów wybuchowych, nitrocelulozy, jedwabiu sztucznego czy tworzyw sztucznych (celuloidu). Zakłady Celulozy w Niedomicach zostały wybudowane w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego. Pracami projektowymi zakładu kierował inż. Wiktor Czerwiński. Technologia wytwarzania została przejęta od szwedzkiej firmy KMW. Pierwsze urządzenia do wytwarzania zostały kupione w Szwecji, pozostałe wyprodukowano w Polsce. Wcześniej celuloza była sprowadzana ze Stanów Zjednoczonych. Instalacja urządzeń odbyła się pod nadzorem szwedzkich specjalistów. Uruchomieniem produkcji kierował dr inż. Leif Thomas z Norwegii. Oficjalnie produkcja rozpoczęła się jesienią 1937. Zdolność produkcyjna wyniosła 48 ton surowca w ciągu doby. Produkcja miała charakter antyimportowy. W pierwszych miesiącach działania pojawiły się trudności z uzyskaniem odpowiedniej ilości czystej wody do procesów produkcyjnych. Wybudowano więc osadnik koagulacyjny, zastosowano filtry pośpieszne i wzniesiono zbiornik wody nad Dunajcem. W 1938 wyprodukowano 14,2 tys. ton celulozy bielonej, wiskozowej. Początkowo wytwarzany produkt nie cieszył się zaufaniem, jednak w 1939 Międzynarodowe Biuro Jakości Celulozy w Londynie przyznało niedomickiej celulozie 8 miejsce na świecie. Ta wysoka ocena otworzyła nowe rynki zbytu, produkt był sprzedawany do USA, Wielkiej Brytanii, krajów Ameryki Południowej. W 1939 moc produkcyjna wyniosła zakładane wcześniej 48 ton w ciągu doby. Fabryka zatrudniała 670 osób. Do wybuchu II wojny światowej firma była podporządkowana Fabryce Prochu w Pionkach. W czasie wojny zakład został zniszczony. Po wojnie rozbudowany i unowocześniony. Produkował m.in. celulozę niebieloną oraz mokrą. W latach 1951-1991 działał pod nazwą Niedomickie Zakłady Celulozy w Niedomicach. W 1963 oddano do użytku wydział produkcji waty celulozowej. Jako pierwszy zakład w kraju rozpoczął produkcję jednorazowych serwetek oraz chusteczek. Przedsiębiorstwo działało do 1994 roku.
Źródła: P. Grata, Centralny Okręg Przemysłowy [w:] Historia polskich okręgów i regionów przemysłowych, t. 1, red. Ł. Dwilewicz, W. Morawski, Warszawa 2015; M. Kupiec, M. Turzyński, J. Bogacz, 50 lat Niedomickich Zakładów Celulozy, Niedomice [1987]; Niedomickie Zakłady Celulozy Historia, http://niedomice.cba.pl/index.php?strona=nzc_02 [dostęp: 6.01.2020]; Ognisko naszej siły!: C.OP.!:Stalowa Wola, Rzeszów, Dębica, Niedomice, ujarzmiony Dunajec, Poznań 1938; J. Zawistowski, Niedomickie Zakłady Celulozy, Kraków 1978.
