Budowa systemu ubezpieczeń społecznych
Budowa systemu ubezpieczeń społecznych – tworzenie po 1918 nowoczesnego jednolitego prawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych i dostosowanie go do istniejących realiów politycznych i społecznych państwa. Pierwszą ustawą tego rodzaju była przygotowana przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej ustawa o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby, uchwalona przez Sejm Ustawodawczy 19.05.1920. Kolejne najważniejsze akty prawne stanowiące podstawę polskiego systemu ubezpieczeń społecznych to ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy państwowych i zawodowych wojskowych (1923), rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o ubezpieczeniu pracowników umysłowych (1927), ustawa o zabezpieczeniu na wypadek bezrobocia oraz ustawa o ubezpieczeniu społecznym z 28.03.1933 (ustawa scaleniowa). Na jej mocy scalono ubezpieczenia społeczne pod względem prawnym, organizacyjnym i rzeczowym, likwidując równocześnie pozostałości ustawodawstwa z czasów zaborów. Ustawa przyczyniła się do szybszej unifikacji terytorialnej i materialnej polskiego systemu ubezpieczeń. Pieczę nad dofinansowaniem instytucji ubezpieczeniowych przejęło państwo. Wpływy pochodziły ze składek, dopłat Skarbu Państwa, dochodów z majątków i urządzeń zakładów, a także z darowizn i odsetek od ulokowanych kapitałów. Prezydent Ignacy Mościcki 24.10.1934 podpisał rozporządzenie o zmianie ustawy scaleniowej i utworzeniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz podlegających mu funduszy ubezpieczeniowych: Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Pracowników Umysłowych, Funduszu Ubezpieczenia od Wypadków i Chorób Zawodowych, Funduszu Ubezpieczenia na Wypadek Braku Pracy dla Pracowników Umysłowych, Ogólnego Funduszu Ubezpieczenia na Wypadek Choroby i Macierzyństwa. W 1938 wartość majątku ZUS wynosiła 500 mln zł.
Źródła: K. Chylak, Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenia społeczne w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017; Z. Daszyńska-Golińska, Polityka społeczna, Warszawa 1933; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; P. Grata, Procesy unifikacyjne w polskiej polityce społecznej w latach 1918–1939 [w:] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, t. I, red. P. Grata, Rzeszów 2013; Ubezpieczenia społeczne w procesie zmian. 80 lat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, red. K. W. Frieske, E. Przychodaj, Warszawa 2014.
