Branicki Ksawery

Branicki Ksawery – ur. 26.10.1816 w Warszawie, zm. 20.11.1879 w Asjucie; ekonomista, działacz społeczny, polityk. Adiutant gen. Iwana Paskiewicza. W 1844 złożył dymisję, następnie przebywał we Włoszech, od 1847 mieszkał we Francji. Wspierał finansowo Legion Polski (1848) i „Trybunę Ludów” redagowaną przez Adama Mickiewicza (1849). Wykorzystywał swój majątek do wspierania m. in. garibaldczyków i francuskich socjalistów. Zaocznie skazany przez cara Mikołaja I na Syberię, pozbawiony szlachectwa i majątku. Razem z Ludwikiem Wołowskim założył francuski bank kredytowy Crédit Foncier w grupie Caisse d’Épargne (1852-1853). Bank udzielał francuskim rolnikom kredytów na 4-5% rocznie. Stał się jedną z najważniejszych instytucji finansowych Francji II połowy XIX w. W 1854 uzyskał obywatelstwo francuskie. Jeden z inicjatorów budowy trasy kolejowej Kijów – Odessa. Finansował powstawanie kolei w Afryce Północnej, głównie w Egipcie. Pomagał w przygotowaniach do powstania styczniowego (1863), przeznaczył na ten cel więcej niż 1 mln franków: broń, wyposażenie wojska, finansowanie ochotników. Członek Komitetu Polskiego w Paryżu oraz współpracownik Komitetu Centralnego Narodowego. Ponadto finansował Szkołę Polską w Batignolles, powstałą w 1842. Liceum służyło utrzymywaniu i przekazywaniu polskich tradycji narodowych pokoleniom młodzieży polskiej żyjącej we Francji. W latach 1844-1860 liczba uczniów wzrosła z 35 do 600. Finansował także Literary Association of the Friends of Poland, które założono w 1832 z inicjatywy Thomasa Campbella. Z braćmi Aleksandrem i Konstantym przeznaczał duże sumy na pożyczkę narodową w 1862 i 1871. Właściciel zamku Montresor, który został przez niego odnowiony. W nim gromadził dzieła sztuki. Kolekcjoner malarstwa, rzeźby, manuskryptów oraz artefaktów związanych z historią Polski. Patron miasteczka Montresor, burmistrz w latach 1860-1870. przyczynił się do jego rozwoju. Odbudował tamtejszy kościół i szkołę dla dziewcząt, wybudował szpital cmentarz oraz szkołę dla chłopców. Odznaczony Legią Honorową.

Źródła: I. M. Dacka-Górzyńska, S. Górzyński, P. Ugniewski, Polacy pochowani na cmentarzu w Montresor, Warszawa 2008; Historia dyplomacji polskiej, t. 3, 1795-1918, red. L. Bazylow, Warszawa 1982; K. Marchlewicz, Propolski lobbing w Izbach Gmin i Lordów w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku„Przegląd Historyczny” 2005, nr 96; J. Słupska, Ksawery Branicki (1816-1879). Emigracja: Polityka i Finanse, Warszawa 2008.