Bazar

Bazar – spółka powołana w Poznaniu w 1838 z inicjatywy Karola Marcinkowskiego na rzecz aktywizacji ekonomicznej i narodowej Polaków w zaborze pruskim. Formalnie powstała w celu budowy siedziby dla działalności handlowej Polaków. Inwestycję ukończono w 1841. Było to miejsce współpracy ziemian, inteligencji oraz mieszczaństwa. Spółkę Bazarową powołało 18 udziałowców 26.06.1838. Kapitał wynosił ok. 90 tys. talarów pruskich. Celem spółki była budowa gmachu z przeznaczeniem na miejsce handlu dla polskich przedsiębiorców. 8.12.1841 zakończono inwestycję. W nieruchomości znajdował się hotel, sklepy oraz warsztaty rzemieślnicze. Znalazła się tam też sala, w której organizowano spotkania oraz wydarzenia charytatywne. Utworzono Kasyno Obywatelskie. Cześć dochodów firmy była przeznaczona na rozwój polskiego rolnictwa, handlu i wyrobów artystycznych. Kolejna część środków finansowych była skierowana na aktywność Towarzystwa Naukowego Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu oraz Szkoły Rolniczej w Żabikowie. W 1848 powstał w obiekcie Komitet Narodowy i pierwsza gazeta codzienne w języku polskim „Gazeta Polska”. Od 1876 zapewniano wsparcie pieniężne Centralnego Towarzystwa Gospodarczego dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W 1871 w obiekcie założono spółkę akcyjną budowy Teatru Polskiego w Poznaniu. W trakcie I wojny światowej budynek nie uległ zniszczeniu, jednak dochody towarzystwa zmniejszyły się. W grudniu 1918 Bazar był siedzibą główną kwatery powstania wielkopolskiego. W okresie dwudziestolecia międzywojennego funkcjonował jako luksusowy hotel. Spółka założyła fundusz stypendialny dla młodzieży z Uniwersytetu Poznańskiego, z którego fundowano studentom posiłki. Działała do 1939. Obiekt został zniszczony w 1945, po II wojnie światowej odbudowany i przejęty przez państwo. W 1950 część hotelowa wraz z restauracją przekazano przedsiębiorstwu Orbis, które w 1973 stało się właścicielem całego obiektu. W 1991 nieruchomość przejęła spółka „Bazar Poznański”.

Źródła: M. R. Bombicki, Bazar poznański: lata świetności, Poznań 1995; W. Jakóbczyk, W poznańskim Bazarze 1838-1939, Poznań 1986; W. Jakóbczyk, Dawny Bazar w Poznaniu, „Tydzień” 1973, nr 10; J. Jaraczewski, Bazar w Poznaniu, Poznań 1855; S. Jankowiak, Bazar po II wojnie światowej, „Kronika Miasta Poznania” 2008, nr 2 „Bazar”; M. A. Skałkowski, Bazar Poznański. Zarys stuletnich dziejów (1838-1938), Poznań 1938; J. Skowronek, „Bazar”, [w:] Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku, kom red. A. Mączak i in., Warszawa 1981; M. Wicherkiewiczowa, Bazar w Poznaniu, Poznań 1937; Historia, http://www.bazarpoznanski.pl/historia [dostęp: 20.01.2022].