Bartmański Tomasz

Bartmański Tomasz – ur. 17.12.1797 w Warszawie, zm. 25.03.1880 w Tadaniu; inżynier, podróżnik. Kształcił się w szkołach pijarskich. Od 1812 związany z wojskiem. Należał do Legii Nadwiślańskiej, ukończył korpus kadetów i Szkołę Artylerii i Inżynierów w Warszawie. W 1817 został oficerem artylerii w armii Królestwa Polskiego. Uczestnik powstania listopadowego. Po 1831 udał się na emigrację do Francji. Konduktor dróg i mostów w rządowym Korpusie Dróg i Mostów. W latach 1836-1842 jako oficer francuskich wojsk inżynieryjnych pracował przy budowie portu Algier. W latach 1841-1842 opracował projekt wiszącego mostu przez Wisłę w Warszawie. Od 1842 przebywał w Egipcie. Współprojektant fortyfikacji w Aleksandrii (śluza kanałowa, plany linii kolejowej Kair – Suez, inspekcja Przesmyku Sueskiego). Badacz Kanału Faraonów, uczestnik naukowej ekspedycji, której celem było poszukiwanie źródeł Nilu. Podróżował także po Syrii, Palestynie i Arabii. W 1844 wrócił do Europy i odwiedził Neapol, Pompeje, Herkulanum, Tulon i Marsylię. Pracował przy budowie kolei Paryż – Lyon – Morze Śródziemne oraz przy wykopaniu tunelu k. Marsylii (7860 m). W 1845 wyjechał do Hiszpanii, zajmował się budową linii kolejowej Madryt – Aranjuez oraz budową gazowni (poprzez angielską firmę Manby & Partington). Projektował urządzenia hydrotechniczne dla plantacji drzew oliwnych markiza J.M. de Collando. Założyciel kompanii, której zadaniem było zwrócenie z Sierra Nevada rzeki Gwadalkiwir na irygację gruntów. W 1848 wyjechał z Hiszpanii do Włoch, następnie podróżował po Grecji i Szwajcarii. Od 1851 mieszkał w Warszawie i pracował dla „Biblioteki Warszawskiej”, gdzie publikował wspomnienia z podróży.

Źródła: F. T. Bartmński, Komunikacje na Wschodzie, „Biblioteka Warszawska” 1852, t. 1; H. Kunaszowski, Życiorysy uczestników powstania listopadowego, Lwów 1880; B. Orłowski, Osiągnięcia inżynierskie Wielkiej Emigracji, Warszawa 1992; J. Śliwa, Starożytny Egipt oczami Polaków. Słownik biograficzny egiptologów, archeologów i badaczy pokrewnych dziedzin, podróżników i kolekcjonerów oraz literatów i malarzy zafascynowanych przeszłością i teraźniejszością Egiptu, Kraków 2019.