Bank "Skarbona" w Berlinie

Bank „Skarbona” w Berlinie – pierwsza na terytorium właściwych Niemiec polska instytucja kredytowa. Bank powstał na bazie Spółki Pożyczkowej, utworzonej w marcu 1896 w Berlinie, przemianowanej później na Bank „Skarbona”. Inicjatorem przedsięwzięcia był ks. Piotr Wawrzyniak, działacz społeczny i regionalista, twórca spółdzielczości na terenie zaboru pruskiego. W tworzenie „Skarbony” zaangażowani byli także m. in. Władysław Berkan (społecznik, założyciel „Dziennika Berlińskiego”), Leon Barciszewski (prezydent Gniezna w latach 1925–1932 i Bydgoszczy w latach 1932–1939) Franciszek Kasprzak, Feliks Koszutski i Kazimierz Ziętowski, którzy równocześnie byli członkami pierwszego składu zarządu Banku. Celem powstania banku było zachęcenie zamożnych Polaków w Niemczech (kupcy, rzemieślnicy, restauratorzy, lekarze, adwokaci, inżynierowie i urzędnicy), by składali swoje kapitały w polskich bankach spółdzielczych, rezygnując z lokowania pieniędzy w bankach niemieckich. Powstawanie polskich instytucji kredytowych na terenie Niemiec było częścią szeroko rozwiniętej aktywności polskiej na terenie zaboru pruskiego – do 1913 podobnych inicjatyw w zaborze pruskim powstało 221. Zrzeszały one 140 tys. członków i udzieliły kredytów na sumę 280,1 mln marek. Bank „Skarbona” funkcjonował do 1920.

Źródła: S. Błażejewski, J. Kutta, M. Romaniuk, Bydgoski Słownik Biograficzny, t. 1, Bydgoszcz 1994; P. Grata, Potęga spółdzielczości. Bankowość polska zaboru pruskiego, „Mówią Wieki” 2014, nr 2; S. Liman, Polacy w Berlinie w szacunkowych ujęciach XIX i początkach XX w. oraz w spisach ludności z lat 1945 i 1946, „Przegląd Zachodni” 1979, nr 2; Sz. Smentek, Polonia w Berlinie na łamach „Gazety Grudziądzkiej” na przełomie XIX i XX wieku [w:] Polska i sąsiedzi na przestrzeni wieków : prace doktorantów historii. 4, Życie codzienne, red. A. Teterycz-Puzio, W. Skóra, Slupsk 2020; W. Tomaszewski, Pół wieku polskich spółek zarobkowych i gospodarczych w W. Ks. Poznańskiem, Prusach Zachodnich i na Górnym Śląsku. Ich powstanie, organizacya i rozwój od r. 1861-1910, t. 1-2, Poznań 1912.