Autosan
Autosan – firma motoryzacyjna z siedzibą w Sanoku, będąca kontynuatorką Sanockiej Fabryki Autobusów „Autosan”. Początki firmy sięgają 1832 i założonego przez Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego zakładu rzemieślniczego. Od 1887 do 1950 przedsiębiorstwo zajmowało się produkcją wagonów kolejowych. Przed II wojną oprócz wagonów wytwarzano tramwaje i kuchnie polowe. Przedsiębiorstwo zostało mocno zniszczone w czasie II wojny światowej. Zakład wznowił działalność 23.03.1944. Początkowo produkcja była skromna, ograniczona do okuć budowlanych i narzędzi rolniczych. W 1945 funkcjonowała pod nazwą Zjednoczone Fabryki Maszyn i Kotłów L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper S.A. – Fabryka Sanocka pod Tymczasowym Zarządem. W 1949 działała już jako Sanocka Fabryka Wagonów – Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione. W 1950 firma rozpoczęła produkcję sprzętu motoryzacyjnego, rezygnując z budowy wagonów. W 1951 powstał pierwszy autobus na podwoziu „Stara”. W latach 1952-1955 obok autobusów wytwarzano przyczepy samochodowe, wózki pod motopompę, samochody pożarnicze na podwoziu „Bedforda” i „Stara”. W 1955 przedsiębiorstwo zatrudniało 1864 pracowników. W 1965 wytwórnia przyczep została przeniesiona do Zasławia. W 1atach 1958-1961 rozpoczęto produkcję autobusu miejskiego „San H01B”. Łącznie wyprodukowano 800 egzemplarzy. W 1960 podjęto wytwarzanie samochodów marki „Nysa” dla zagranicznych odbiorców. W 1964 uruchomiono produkcję modelu „San H27B”. Egzemplarze te otrzymały silniki wysokoprężne. Produkcja trwała do 1967. W 1964 stworzono prototyp mikrobusu „SFA-4 Alfa”, jednak produkcji seryjnej nie podjęto. W 1967 rozpoczęto produkcję autobusu „San H100”. Egzemplarze tej serii posiadały nadwozie o konstrukcji ramowej. 1.01.1991 firma została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa Autosan SA. W 1996 przedsiębiorstwo zatrudniało 2600 osób. W 2000 powstał egzemplarz „A0909L Tramp”. Rozwijano produkcję serii „H10”. W latach 2006-2011 produkowano serię autobusów „H7 Solina” w różnych odmianach (miejski, podmiejski). 19.09.2013 zakład ogłosił upadłość. 30.03.2016 Autosan został kupiony przez konsorcjum spółek PIT-Radwar i Huta Stalowa Wola, należących do Polskiej Grupy Zbrojeniowej. W 2018 powstał pierwszy elektryczny autobus zbudowany według projektu inżynierów sanockiej fabryki.
Źródła: S. Dydek, Od kotła do samochodów i przyczep [w:] Autosan, red. A. Orłowski, Warszawa 1982; E. Gajewski, W. Świdrak, 130 lat „Autosanu”: księga pamiątkowa, Sanok 1963; Z Kalendarium, https://autosan.pl/kalendarium [dostęp: 1.10.2020]; Osenkowski, Od kotłów po pojazdy szynowe Fabryki Sanockiej, „Rocznik Sanocki”, 1995; Z. Podbielski, Polskie fabryki samochodów 1946-1989, Łódź 2016; R. Przybylski, Sanocki bestseller, http://www.trucks-machines.pl/samochody-ciezarowe/historia/917-sanocki-bestseller [dostęp: 1.10.2020]; W. Stachowicz, Życie gospodarcze [w:] Sanok dzieje miasta, red. F. Kiryk, Kraków 1995.
