Związek Spółdzielni Spożywców RP Społem

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek Spółdzielni Spożywców RP Społem – zrzeszenie organizacji spółdzielczych zajmujące działalnością gospodarczą, społeczno-wychowawczą i oświatową. Powstał na bazie Towarzystwa Kooperatystów, utworzonego przez Edwarda Abramowskiego, Rafała Radziwiłłowicza, Romualda Mielczarskiego, Stanisława Wojciechowskiego i Stefana Żeromskiego w 1906. Spółdzielcy wydawali tygodnik „Społem”. Od 1.10.1911 działali jako Warszawski Związek Stowarzyszeń Spożywczych, który w 1919 zmienił nazwę na Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywców i uzyskał członkostwo w Międzynarodowym Związku Spółdzielczym. Pierwszą spółdzielczą fabrykę w Polsce otworzono w 1920 w Kielcach. W 1922 Stanisław Wojciechowski został prezydentem RP. Po raz pierwszy w Europie spółdzielca został głową państwa. 26.04.1925 odbył się Zjazd Zjednoczeniowy, na którym ogłoszono powstanie Związku Spółdzielni Spożywców Rzeczypospolitej Polskiej, łączącego związki spółdzielcze w kraju. Liczył 493 tys. członków, 847 spółdzielni, 1 652 tys. sklepów. W 1930 utworzono Związkową Kasę Oszczędnościową (późniejszy Bank Spółdzielczy „Społem”). W 1935 zmieniono nazwę organizacji na Związek Spółdzielni Spożywców RP „Społem”. Prezes związku, Marian Rapacki, wygłosił 14.06.1936 „Program gospodarczy spółdzielni spożywców”. Nawoływał do ewolucyjnego wprowadzenia gospodarki planowej, reformy rolnej, zwiększenia wpływu państwa na działanie przedsiębiorstw, wywłaszczenia za odszkodowaniem, rozwoju przedsiębiorstw samorządowych, spółdzielczych i mieszanych i współpracy z instytucjami publicznymi. Poza działalnością gospodarczą spożywcy organizowali akcje wychowawczo-społeczne, wydawali czasopisma i publikacje, udzielali pomocy przy zakładaniu nowych spółdzielni i ułatwiali wzajemne stosunki pomiędzy spółdzielniami i z organizacjami samorządu. Podczas okupacji niemieckiej spożywcy odpowiadali za aprowizację ludności. Na Kongresie Spółdzielczym w Lublinie w 1944 podjęto uchwałę o utworzeniu Związku Rewizyjnego Spółdzielni RP i „Społem” Związku Gospodarczego Spółdzielni RP jako wzoru dla rodzącego się handlu państwowego. W 1949 z nazwy usunięto „Społem”, które przywrócono w 1957. W 1988 „Społem” liczyło ok. 3 mln członków zrzeszonych w 397 spółdzielniach. W 1990 nastąpiła likwidacja wszystkich centralnych związków spółdzielczych i załamanie ich gospodarki na skutek transformacji ustrojowej.

Źródła: A. Bilewicz, Społem 1906-1939. Idea, ludzie, organizacja, t. 1, Warszawa 2017; Z. Chmielewski, Instytucje spółdzielcze: związki rewizyjne w Rzeczypospolitej Polskiej, [1] (dostęp 26.06.2019); Historia, [2] (dostęp 26.06.2019); Statut Związku Polskich Stowarzyszeń Spożywców, Warszawa 1919; Statut „Społem” Związku Spółdzielni Spożywców Rzeczypospolitej Polskiej, Spółdzielni z Odpowiedzialnością Udziałami w Warszawie, Warszawa 1936.