Zakaz pracy dzieci

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zakaz pracy dzieci – na ziemiach polskich zakaz zatrudniania dzieci najwcześniej wprowadzono w zaborze pruskim. Ustawowy zakaz zatrudniania dzieci do lat 9 pojawił się w 1839. Zgodnie z regulacjami z 1853 zakazano zatrudniania dzieci poniżej 10. roku życia, ale tylko w przedsiębiorstwach, których właściciele nie byli spokrewnieni z dziećmi. Dzieci w wieku 10-13 lat mogły pracować w warsztatach rzemieślniczych zatrudniających mniej niż 10 robotników. Przepisy były obchodzone przez zatrudnianie dzieci traktowanych jako dorywczą pomoc pracujących ojców. Austriackie prawo pracy kształtowano na wzór niemieckiego. Przepisy ordynacji przemysłowej z 1854 wprowadzały zakaz pracy dzieci poniżej 10 lat, ograniczały pracę dzieci do lat 12 oraz normowały godziny pracy dla dzieci starszych; nie miały zastosowania w rolnictwie i chałupnictwie W 1884 ograniczono pracę dzieci w górnictwie. W zaborze rosyjskim ograniczanie pracy nieletnich w przemyśle zapoczątkowała ustawa z 1882 wprowadzając zakaz pracy dzieci poniżej 12 lat. W Drugiej Rzeczypospolitej zakaz pracy zarobkowej dzieci poniżej 15 lat wprowadzała Konstytucja Marcowa z 1921; w 103 art. znalazł się przepis zakazujący zarobkowej pracy stałej dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Zakaz zatrudniania dzieci poniżej 15 lat znalazł się w ustawie z 2.07.1924 w przedmiocie ochrony pracy młodocianych i kobiet. Jej przyjęcie wiązało się z ratyfikacją przez Sejm konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1919 i 1921. Zakaz zatrudniania dzieci poniżej 15 lat budził niezadowolenie pracodawców, często wiązał się też z pogorszeniem kondycji ekonomicznej ubogich rodzin. Na Górnym Śląsku pracę dzieci regulowały przepisy niemieckie z 1911, przewidujące zakaz zatrudniania dzieci poniżej 13 lat. Z drugiej jednak strony obowiązywała Konstytucja Marcowa, toteż dopuszczono, jako wyjątek, możliwość zatrudniania dzieci w wieku 14-15 lat. Odrębne przepisy istniały także na Zaolziu, po jego przyłączeniu do Polski. Obowiązywała na tym obszarze ustawa o pracy dzieci z 1919 r. zawierająca zasady ochrony pracy dzieci. Kontrolą przestrzegania zakazu zatrudniania dzieci poniżej 15 lat zajmowała się Inspekcja Pracy. Mimo obowiązujących przepisów zatrudnianie dzieci się utrzymywało, zwłaszcza w rzemiośle czy rolnictwie.

Źródła: P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania-instytucje-działania, Rzeszów 2013; A. Jarosz-Nojszewska, Ochrona pracy młodocianych w Drugiej Rzeczypospolitej [w] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, T. II red. P. Grata, Rzeszów 2014; J. Jończyk, Ochrona pracy kobiet i młodocianych w polskim przemyśle w latach 1918-1939, Warszawa 1961; T. Kozłowski, Inspekcja Pracy w Polsce w latach 1919-1939. Organizacja i działalność, Warszawa 2019; Prawo pracy na Śląsku Zaolziańskim, „Przegląd Prawa Pracy” 1938, nr 2; Ustawa z 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet, Dz. U. 1924, nr 65, poz. 636; Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. 1921 r., nr 44, poz.267; K. Zabiegliński, Z. Łabaziewicz, Polskie prawo pracy w okresie międzywojennym. Wybrane zagadnienia, „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych”, R.I/2009.