Zakłady Azotowe w Mościcach

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zakłady Azotowe w Mościcach – jedna z najnowocześniejszych fabryk chemicznych w Europie, największa inwestycja państwowa Polski międzywojennej. Decyzja o budowie zakładów zapadła 12.03.1927. Inicjatorem przedsięwzięcia był Ignacy Mościcki. Powstały pod Tarnowem na zakupionych od księcia Romana Sanguszki dobrach folwarcznych. Obejmowały powierzchnię 670 ha o wartości 207 tys. USD. Budowę zakończono 2.10.1929. W skład projektu, poza fabryką, wchodziła infrastruktura drogowa i kolejowa oraz osiedle robotnicze. Inwestycja pochłonęła ok. 90 mln zł. Uroczyste otwarcie odbyło się 18.01.1930. W 1931 dyrektorem zakładów został Eugeniusz Kwiatkowski. Zakłady w Tarnowie wykorzystywały polską myśl techniczną, stosując wynalazki takie jak: wieża absorbująca tlenek azotu (Mościcki), patent na produkcję roztworu soli amonowych (Mieczysław Kalous), techniczna produkcja siarczanu amonu z gipsu (Chemiczny Instytut Badawczy z Warszawy). W fabryce opracowano technologię pozyskiwania wodoru, który obok azotu, był podstawowym składnikiem produkcji amoniaku. By przetrwać kryzys finansowy, wykupiono w Anglii licencję na produkcję grubokrystalicznego siarczanu amonu oraz w Norwegii, na wytwarzanie granulowanej saletry wapniowej (jako druga fabryka na świecie). W 1933 zakłady połączono z Państwową Fabryką Zakładów Azotowych w Chorzowie, tworząc Zjednoczone Fabryki Związków Azotowych w Mościcach i Chorzowie. Łączny kapitał obu zakładów wynosił 136 mln zł. Fabryka w Mościcach produkowała głównie nawozy azotowe: siarczan amonu, saletrzak, saletrę sodową i wapniową oraz inne: nitrofos, karbid, supertomasynę, azotan amonowy, kwas azotowy, nitrozę i amoniak skroplony. Do 1939 fabryka intensywnie się rozbudowywała, inwestowano m. in. w doprowadzenie gazu ziemnego z zagłębia lwowskiego i krośnieńskiego (1933-1937), instalację produkującą wodór na bazie gazu ziemnego (1933-1939) i produkcję percypiatu. W 1938 zakłady zatrudniały 5,2 tys. robotników. W okresie okupacji nazwę zmieniono na „Stickstoffwerke Moscice”, produkcję ograniczono. Po 1945 fabrykę odbudowano i uruchomiono na nowo w 1948. Specjalizowała się w produkcji nawozów dla rolnictwa. W 1991 przekształcone w Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa. W 2005 została sprywatyzowana.

Źródła: P. Bednarz, Początki Zakładów Azotowych w Tarnowie, [1] (dostęp 6.08.2019); Kalendarium historyczne, [2] (dostęp 6.08.2019); R. Lichwała, Historia techniczno-technologiczna Zakładów Azotowych w Tarnowie, „Chemik” 2012, nr 66; W. Morawski, Zjednoczone Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Garlicki, Warszawa 1999; W. Roszkowski, Zjednoczone Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach [w:] Encyklopedia Historii Gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 2, Warszawa 1981.