Wytwórnia Balonów i Spadochronów

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wytwórnia Balonów i Spadochronów – jedyne w przedwojennej Polsce przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją balonów i spadochronów dla oddziałów balonowych polskiego wojska. Założone w 1920 w Poznaniu jako Centralne Zakłady Aeronautyczne, jeszcze w tym samym roku przeniosło swoją działalność do Legionowa. Organizacja Wytwórni była wzorowana na Centralnym Zakładzie Balonowym w Chalais-Meudon we Francji. Zakład podlegał Ministerstwu Spraw Wojskowych, posiadał własną elektrownię, składającą się z dwóch agregatów „Urus”. W wstępnej fazie działalności firma zajmowała się głównie reperacją sprzętu balonowego pozyskanego dzięki Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu. W 1924 zmieniono nazwę na Centralne Zakłady Balonowe. Wtedy rozpoczęto wytwarzanie na francuskiej licencji balonów kulistych, obserwacyjnych i zaporowych. Oprócz balonów produkowano na licencji amerykańskiej spadochrony „Irvin” (w różnych odmianach, np. ćwiczebne, normalne, ratownicze, towarowe), ekwipunek lotniczy (np. kombinezony) oraz hangary, namioty, łodzie i wiele innego sprzętu. Kolejne reorganizacje wprowadzały nowe nazwy przedsiębiorstwa: od 1929 – Wojskowa Wytwórnia Balonowa, od 1932 – Wojskowe Warsztaty Balonowe, a od 1936 – Wytwórnia Balonów i Spadochronów. Na początku lat trzydziestych rozpoczęto produkcję balonów klasy „Gordon Bennett”. Roczna produkcja zakładu wynosiła ok. 25-30 balonów różnego typu i ok. 500 spadochronów. W 1935 wykonano m.in. balon „Biskupin” do wykonywania zdjęć wykopalisk archeologicznych w Biskupinie, a w 1938 skierowano do produkcji balony zaporowe ZS-1 i ZS-2. Prowadzono też prace nad zmotoryzowanym balonem obserwacyjnym (tzw. motobalonem). Sukcesem było skonstruowanie w 1938 największego na świecie balonu stratosferycznego „Gwiazda Polski”, którego pierwszy start się nie powiódł ze względu na wybuch wodoru, a drugi zaplanowany był na wrzesień 1939. W okresie międzywojennym ogółem wyprodukowano m.in. ok. 200 balonów zaporowych, 50-60 balonów obserwacyjnych, 40 balonów kulistych. W czasie kampanii wrześniowej 1939 przedsiębiorstwo zostało zmobilizowane i ewakuowane najpierw w okolice Zamościa, a następnie do Zaleszczyk. Po przekroczeniu granicy 17 września przejął je rząd rumuński. Wytwórnia Balonów i Spadochronów była najważniejszym ogniwem technicznym polskich wojsk balonowych.

Źródła: Z. Jankiewicz, Aerostaty. Balony i sterowce, Warszawa 1982; Z. Kozak, Z. Moszumański, J. Szczepański, Wytwórnia Balonów i Spadochronów, Pruszków 2008; K. Sławiński, Z dziejów polskiej aeronautyki wojskowej, Rzeszów 1987; J. Szczepański, Wojska balonowe. Legionowo 1897-1939, Pruszków 2004; Wytwórnia Balonów i Spadochronów, Legionów-Polska, [Warszawa] [1939]; Miasto balonów. Legionowo było słynne na cały świat, http://tustolica.pl/miasto-balonow-legionowo-bylo-slynne-na-caly-swiat_73338 (dostęp: 27.02.2019).