Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa – spółdzielnia mieszkaniowa założona w Warszawie w 1921 jako oddolna inicjatywa grupy lewicowych działaczy. 11.12.1921 miało miejsce spotkanie założycielskie; statut podpisało 20 osób (m.in. Jan Hempel, Bolesław Bierut, Stanisław Szwalbe, Antoni Zdanowski, Stanisław Tołwiński, Mieczysław Sułkowski, Anna Tołwińska). Spółdzielnię zarejestrowano 24.01.1922 . Jej celem była budowa i wydzierżawienie tanich i zdrowych mieszkań oraz zaspokojenie potrzeb kulturalnych członków. Pierwszy blok oddano do użytku w 01.1927; zaprojektował go Brunon Zborowski. W 1938 r. spółdzielnia posiadała 24 budynki, w których mieszkało 5396 osób. Oprócz Żoliborza WSM wybudowała kolonię domów na Rakowcu, zaprojektowanych przez Helenę Syrkus z mężem. Mieszkania miały odpowiadać możliwościom płatniczym robotników, tym samym ich standard był niższy niż na Żoliborzu. WSM wydawała własny periodyk „Życie WSM”. W 12.1931 powołano Samorząd Mieszkańców, a od 1932 przy Stowarzyszeniu Pomocy Członkom WSM Szklane Domy działała poradnia Moje mieszkanie (z oddziałem: architektonicznym, ogrodniczym, higienicznym). Szklane Domy jako stowarzyszenie samorządu mieszkańców zajmowało się współgospodarowaniem osiedlem, pomocą: w zaspokajaniu potrzeb życiowych mieszkańców; w opłacie komornego; osobom w trudnej sytuacji życiowej. W 1933 zorganizowało zatrudnienie dla bezrobotnych mieszkańców osiedla w instytucjach wuesemowskich. Na terenie osiedla powstały jadłodajnia, mechaniczna pralnia, żłobek, przedszkole, poradnia dla dzieci. Działające tam Robotnicze Towarzystwo Przyjaciół Dzieci powołało świecką koedukacyjną szkołę. Ponadto organizowano kursy ogólnokształcące (Wolna Wszechnica Robotnicza, Studium Pracownika Społecznego). Żoliborz zamieszkany był głównie przez pracowników umysłowych i inteligencję. Budynki spółdzielni zostały w znacznym stopniu zniszczone w powstaniu warszawskim. Spółdzielnia kontynuowała działalność po wojnie. W 1947 został oddany do użytku kolejny budynek na Żoliborzu. Szybki rozwój nastąpił po 1956 r. W l. 70. WSM została podzielona na Spółdzielnie „Ochota”, „Rakowiec”, „Koło”, „Mokotów”. W l. 90. wyodrębniono „Żoliborz I” i „Chomiczówkę”.

Źródła: M. Matysek-Imielińska, Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa – ideowy eksperyment i socjologia w działaniu, „Journal of Urban Ethnology” 12/2014; E. Mazur, Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa 1921-1939. Materialne warunki bytu robotników i inteligencji, Warszawa 1993; S. Ossowski, Zagadnienie domu społecznego w osiedlu, „Życie WSM” 1947, nr. 7-8, przedruk [w:] tegoż, Dzieła. Tom VI. Publicystyka. Recenzje. Posłowie. Wspomnienia, Warszawa 1970; A. Próchnik, Spółdzielnia czy spółdzielczość, „Życie WSM” 1934, nr 5; H. Syrkus, Ku idei osiedla społecznego 1925-1975, Warszawa 1976; J. A. Szymański, Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa 1921-1970, Warszawa 1989; S. Tołwiński, Zagadnienia samorządu w świetle doświadczeń demokracji ludowej, Warszawa 1946; Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa Statut i regulaminy, Warszawa 1930; Kalendarium WSM, [1] (14.12.2019).