Ustawa scaleniowa

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ustawa scaleniowa – ustawa z 28.03.1933 o ubezpieczeniu społecznym mająca na celu prawne, instytucjonalne i terytorialne scalenie systemu obowiązujących w Polsce ubezpieczeń. Przyjęcie ustawy poprzedzone było kilkunastoma latami prac koncepcyjnych. Mimo tego pierwszy projekt ustawy zakładającej powszechne i obowiązkowe ubezpieczenie robotników na wypadek choroby, macierzyństwa, wypadków, starości, inwalidztwa i śmierci trafił do Sejmu dopiero w 1929 (został niebawem z niego wycofany), a sama ustawa scaleniowa przyjęta została w 1933, co oznaczało, że do czasu jej wejścia w życie robotnicy w dawnych zaborach rosyjskim i austriackim pozbawieni byli prawa do ubezpieczenia od starości, śmierci i inwalidztwa. Ustawa scaleniowa przynosząc unifikację terytorialną systemu zabezpieczenia społecznego określała zasady powszechnej i obowiązkowej ochrony na wypadek choroby i macierzyństwa oraz niezdolności do zarobkowania (wypadki przy pracy, starość, inwalidztwo, śmierć), co oznaczało znaczący postęp na drodze do upowszechnienia dostępu do asekuracji (skutkiem wejścia w życie ustawy stał się kilkukrotny wzrost liczby robotników ubezpieczonych od starości). W myśl ustawy podstawowym organem systemu instytucji ubezpieczeniowych stały się ubezpieczalnie społeczne, poszczególnymi rodzajami ubezpieczeń zarządzały zakłady ubezpieczeniowe, całość systemu koordynować miała Izba Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta z 24.10.1934 zarząd nad systemem od 1935 sprawował Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Negatywny wpływ na kształt ustawy scaleniowej miał kryzys gospodarczy i dążenie do minimalizowania kosztów jej wejścia w życie. Przełożyło się to na niewysoki poziom składek i będący jego konsekwencją niski poziom przysługujących ubezpieczonym robotnikom świadczeń rentowych, jak też ograniczenia zasięgu podmiotowego uprawnień asekuracyjnych już przysługujących (obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego pozbawieni zostali robotnicy rolni, wprowadzono także niewielkie opłaty za korzystanie przez ubezpieczonych z porad lekarskich i otrzymywane leki). Większość przepisów wielokrotnie nowelizowanej ustawy scaleniowej obowiązywała do 20.07.1950, gdy Sejm ustawami o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz o Zakładzie Lecznictwa Pracowniczego dokonał demontażu stworzonego w latach 30. systemu instytucji ubezpieczeniowych.

Źródła: K. Chylak, Ubezpieczenia społeczne i zaopatrzenia emerytalne w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2017; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; A. Jarosz-Nojszewska, Ustawa scaleniowa 1933. Próba ujednolicenia ubezpieczeń społecznych w II RP [w:] Między zacofaniem a modernizacją. Społeczno-gospodarcze problemy ziem polskich na przełomie wieków, red. E. Kościk, T. Głowiński, Wrocław 2009; J. Sadowska, Lecznictwo ubezpieczeniowe w II Rzeczypospolitej, Łódź 1990; Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, Dz. U. 1933, nr 51, poz. 396.