Unia Związków Spółdzielczych w Polsce

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Unia Związków Spółdzielczych w Polsce – federacja spółdzielcza, naczelna organizacja mieszczańskich związków i central gospodarczych założona w listopadzie 1924 w Poznaniu. Prowadziła działalność instruktażową, propagandową oraz szkoleniową. Powstała z inicjatywy ks. Stanisława Adamskiego z połączenia Związku Spółdzielni Zarobkowych i Gospodarczych w Poznaniu, Związku Rewizyjnego Spółdzielni Polskich w Warszawie i Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych we Lwowie. Ponadto do Unii należał Związek Rewizyjny Spółdzielni Kółek Rolniczych w Krakowie. W skład Unii wchodziło 9 central handlowych i finansowych: Centrala „Rolników”, Związkowa Centrala „Maszyna”, Hurtownia Spółek Spożywców Związek Ekonomiczny Spółdzielni Kółek Rolniczych w Krakowie, centrala finansowa Bank Związku Spółek Zarobkowych SA w Poznaniu. Grupowała związki rewizyjne banków spółdzielczych, które działały na zasadach Schulze – Delitscha. Unia skupiała w większości spółdzielnie z województw zachodnich, a także grupę spółdzielni kółek rolniczych z południa Polski i grupy zrzeszeń m.in. na Wileńszczyźnie i na Wołyniu. Propagowała podnoszenie dobrobytu i solidarną współpracę wszystkich klas w ramach spółdzielczości. Głosiła zasady moralności chrześcijańskiej. W 1924 do Unii należały 932 spółdzielnie. W 1928 na jednego członka spółdzielni przypadało 136,9 zł wkładów, 102,01 zł kapitału własnego (w tym 54 zł udziału) oraz 378,4 zł obrotów towarowych. Na dzień 31.12.1930 na jedną spółdzielnię w Unii przypadało 742 członków, 66 606 zł kapitałów własnych i 172 919 zł wkładów. Unia zrzeszała w 49% rolników, w tym właścicieli większych gospodarstw rolnych. 1933 do związków skonfederowanych w Unii należało 1369 spółdzielni z ok. 661 tysięcy członków. Kwota globalnej sprzedaży rocznej przypadająca na jedną spółdzielnię Unii w latach 1928-1930 wynosiła kolejno: 162 tys., 150 tys., 185 tys. zł. W 1934 Unia weszła w skład Związku Spółdzielni Rolniczych i Zarobkowo-Gospodarczych Rzeczypospolitej Polskiej.

Źródła: M. G. Brodziński, Oblicza polskiej spółdzielczości wiejskiej: geneza – rozwój – przyszłość, Warszawa 2014; W. Rusiński, Zarys historii polskiego ruchu spółdzielczego. Część II 1918-1939, Warszawa 1980; H. Trocka, Unia Związków Spółdzielczych w Polsce [w:] Encyklopedia Historii Drugiej Rzeczypospolitej, red. A. Garlicki, Warszawa 1999; Unia Związków Spółdzielczych w Polsce [w:] Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005.