Ubezpieczenia rodzinne

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ubezpieczenia rodzinne – wprowadzone od 1.01.1948 na mocy dekretu z 28.10.1947. Założeniem była pomoc państwa w utrzymaniu rodziny; miały być uzupełnieniem płacy oraz świadczeń rentowych. Zasiłki rodzinne jako świadczenia socjalne włączono w ogólny system ubezpieczeń społecznych. Uprawnienie do ich pobierania powiązano z zatrudnieniem (zatrudnienie w pełnym wymiarze godzin, jego ciągłość) albo z uprawnieniami do pobierania zaopatrzeń lub rent z tytułu pracy. System zasiłków był obsługiwany przez Fundusz Zasiłków Rodzinnych zarządzany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z Funduszu wypłacano zasiłki przysługujące pracownikom na utrzymanie dzieci lub niepracujących współmałżonków, emerytom i rencistom na dzieci oraz dla sierot, uprawnionych do rent. Początkowo, zgodnie z rozporządzeniami Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej z lat 1948-1951 świadczenia te nie przysługiwały osobom nie podlegającym obowiązkowi ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa (zatrudnieni w prywatnym zakładzie pracy, w tym w gospodarstwach indywidualnych, rzemieślnicy, wolne zawody, żołnierze służby zasadniczej, pracujący więźniowie itp.). Od 1968 r. zasiłek rodzinny przysługiwał także pracownicom korzystającym z urlopu wychowawczego, a od 1972 r. dzieciom pobierającym stypendia w szkołach średnich. Na mocy ustawy z 1982 r. zasiłki rodzinne objęły rolników indywidualnych. Ubezpieczenia rodzinne były kilkukrotnie reformowane, głównie wysokość świadczeń (od 1970 r. zróżnicowanych w zależności od dochodu rodziny). W latach 1948-1950 wydatki na zasiłki rodzinne sięgały ok. 2% dochodu narodowego, w 1970 – 1,1%, w 1985 – 1,9%. W 1949 r. rodzin korzystających ze wsparcia państwa było 1,7 mln, a w 1960 r. – 3,1 mln. Realna wartość zasiłków nie rosła z powodu zbyt małych środków, wzrostu liczby świadczeniobiorców oraz wzrostu kosztów utrzymania. Przeciętny zasiłek w 1949 r. wynosił 14,9% średniej płacy, a w 1960 – 12,9%. W kolejnych latach ich realna wartość malała (w 1970 było to 8,5% płacy, w 1980 – 4,4%, w 1986 – 11,9%). Świadczenia te zostały utrzymane po 1989 r. W 2003 r. na mocy ustawy o świadczeniach rodzinnych system został przebudowany. Zmianie uległ zakres podmiotowy, przedmiotowy, zasady przyznawania zasiłków. Ponadto realizacja świadczeń rodzinnych znalazła się w gestii samorządu gminnego.

Źródła: Z. Czyżowska, Polityka świadczeń socjalnych. Cele, zadania, realizacja, Warszawa 1990; Dekret z dnia 28 października 1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym, Dz. U. 1947, nr 66, poz. 414; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; B. Kłos, Świadczenia rodzinne w latach 2004-2011, „Analizy BAS”, 2011, nr 23; Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 grudnia 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. 2020, poz.111; Zasiłki rodzinne. Wykład i podstawy prawne. Stan na dzień 30 listopada 1951 r., oprac. F. Kolasa, Warszawa 1952.