Tułodziecka Aniela

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tułodziecka Aniela – działaczka społeczna i oświatowa, siostra Zofii Tułodzieckiej. Urodziła się 2.10.1853 r. w Dąbrowie Starej, zmarła 11.10.1932 r. w Poznaniu. Od 1866 r. mieszkała w Poznaniu, tam ukończyła pensję dla dziewcząt. Po zniesieniu przez władze pruskie nauczania języka polskiego w szkołach i zakazie jego prywatnego nauczania podjęła tajne nauczanie języka ojczystego, a w 1894 r. stanęła na czele grupy kobiet wywodzących się ze środowisk inteligencji miejskiej, które założyły Towarzystwo Przyjaciół Wzajemnego Nauczania i Opieki nad Dziećmi "Warta", które pod przykrywką legalnej działalności charytatywnej prowadziło również na szeroką skalę akcję tajnego nauczania. „Warta” szybko stała się najważniejszą organizacją kobiecą w Wielkopolsce, a Aniela Tułodziecka kierowała nią przez 27 lat, wielką wagę przykładając do niezależności politycznej organizacji i umiejętnie poruszając się w warunkach opresyjnego systemu pruskiego (pierwszą przewodniczącą była w latach 1894-1900 Walentyna Dziembowska). W prowadzonych przez „Wartę” szkółkach w Poznaniu corocznie uczyło się kilkaset, bądź nawet ponad tysiąc dzieci. Tułodziecka w ramach Towarzystwa rozwijała zarówno samo nauczanie (tajną „szkołę polską”), jak też zainicjowała powstanie Sekcji Pedagogicznej „Warty”, w ramach której opracowywano plany nauczania, przygotowywano nauczycielki oraz wygłaszano odczyty dla rodziców. W 1906 r. była współautorką odezwy popierającej strajk szkolny w zaborze pruskim. Szczególnie dużo uwagi przykładała do nauczania dzieci biednych, chorych i opuszczonych. Towarzystwo w 1899 r. zorganizowało przytulisko dla dzieci poznańskich, zamknięte w 1902 r. przez władze pruskie. W kolejnych latach Tułodziecka zainicjowała tworzenie sal zajęć i ogródków jordanowskich dla dzieci, a po ich zamknięciu przez władze, tworzyła w ich miejsce tzw. schroniska. Zajmowała się również redakcją i kolportażem wydawanych przez „Wartę” publikacji książkowych i broszur. Za swą działalność była wielokrotnie stawiana przed sądem i karana grzywnami, a nawet krótkimi pobytami w więzieniu. Tułodziecka aktywnie uczestniczyła w ponadzaborowym ruchu kobiet, wzięła m. in. udział w pierwszym zjeździe kobiet w Zakopanem w 1899 r., współorganizowała w tym samym roku w Poznaniu pierwszy wiec kobiet wielkopolskich, w 1904 r. uczestniczyła w zjeździe kobiet w Krakowie, zaś w 1908 r. współorganizowała zjazd kobiet ze wszystkich zaborów w Poznaniu. Po odzyskaniu niepodległości nadal kierowała „Wartą”, przekierowując aktywność Towarzystwa na pozaszkolną opiekę nad dzieckiem.

Źródła: L. Gomolec, Aniela (1853-1932) i Zofia 1850-1924) Tułodzieckie [w:] Wielkopolanie XIX wieku, T. II, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1966; tenże, Tułodziecka Aniela [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Poznań 1981; W. Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815-1914, Warszawa 1989; W. Jankowska, Zasłużona Wielkopolanka, Aniela Tułodziecka, Poznań 1933; C. Skopowski, Towarzystwo „Warta” w Poznaniu w latach 1894-1939, „Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza”, t. VI, z. 2, 1961.