Trójkąt bezpieczeństwa

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Trójkąt bezpieczeństwa – koncepcja rozmieszczenia przemysłu zbrojeniowego na obszarze II RP oddalonym od granic z Niemcami i ZSRS. W 1921 w Ministerstwie Spraw Wojskowych uznano, iż najlepszym obszarem lokalizacji przemysłu zbrojeniowego jest rozwidlenie Wisły i Sanu oraz miejscowości położone w pobliżu Wisły, na północ od linii kolejowej Kraków-Rzeszów. Eksperci wojskowi brali pod uwagę względy strategiczne oraz centralne położenie względem surowców i przemysłu metalurgicznego. W 1923 w projekcie ustawy w sprawie ułatwień dla nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw określono obszar „trójkąta bezpieczeństwa”. Podzielono go na dwie części: północną (okolice Radomia, Skarżyska, Starachowic, Ostrowca Świętokrzyskiego i Kielc) i południową (widły Wisły i Sanu). Projektowi sprzeciwił się minister skarbu Władysław Grabski. W latach 1924-1925 trwały dalsze prace (m.in. tereny powiększono o południowo-zachodnią Lubelszczyznę) oraz konsultacje pomiędzy ministerstwami. Do projektu powrócono w latach dobrej koniunktury gospodarczej, podejmując prace legislacyjne. Postulaty wojska zostały w większości uwzględnione w rozporządzeniu z 1928 w sprawie ulg dla przedsiębiorstw przemysłowych i komunikacyjnych. Ponieważ obszar działania ulg podatkowych odbiegał od pierwowzoru z 1923, nastąpiła zmiana nazwy na rejon bezpieczeństwa (zwany też rejonem centralnym, centralnym rejonem przemysłowym); nazwa „trójkąt bezpieczeństwa” została utrzymana dla obszarów w ramionach Dunajca, Wisły i Sanu. W wojskowych kręgach nadal trwały prace nad koncepcją rozmieszczenia przemysłu w rejonie bezpieczeństwa. Sztab Główny wykazał potrzebę istnienia dwóch ośrodków: jednego gwarantującego bezpieczeństwo na wypadek wojny z Niemcami i drugiego na wypadek wojny z Rosją. Zalecano by drugi ośrodek przemysłu wojennego został skoncentrowany między linią kolejową Sandomierz-Dębica a linią Sanu. Koncepcje specjalistów z Ministerstwa Spraw Wojskowych zainteresowały wicepremiera i ministra skarbu, Eugeniusza Kwiatkowskiego. Twórcy koncepcji Centralnego Okręgu Przemysłowego zakładali stworzenie właściwego okręgu przemysłowego w widłach Wisły i Sanu, jego uzupełnieniem miały być regiony kielecki i lubelski. Władze wojskowe wystąpiły z inicjatywą powiększenia obszaru COP o część województwa krakowskiego i lwowskiego. Ostateczny kształt COP obejmował cały dotychczasowy rejon bezpieczeństwa.


Źródła: J. Gołębiewski, COP. Dzieje industrializacji w rejonie bezpieczeństwa 1922-1939, Kraków 2000; tenże, Przemysł wojenny w Polsce 1918-1939, Kraków 1990; A. Litwinowicz, Przemysł wojenny w okresie dwudziestolecia, „Niepodległość” 1958, t. 6; Materiały do zagadnienia przemysłu wojennego w Polsce w latach 1919-1939. Relacja gen. J. Głuchowskiego, „Niepodległość” 1958, t. 6; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. w sprawie ulg dla przedsiębiorstw przemysłowych i komunikacyjnych, Dz. U. 1928, nr 36, poz. 329; Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 r. o ulgach inwestycyjnych, Dz. U. 1938, nr 24, poz. 224; A. Zielecki, Geostrategiczne przesłanki lokalizacji Centralnego Okręgu Przemysłowego [w:] W pięćdziesięciolecie Centralnego Okręgu Przemysłowego. Referaty i komunikaty z sesji naukowej w Sandomierzu 25-26 kwietnia 1988, red. J. Gołębiewski, Z. Tabaka, Kraków 1991.