Towarzystwo Osiedli Robotniczych

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Towarzystwo Osiedli Robotniczych – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością powołana do życia 1.11.1934 na mocy uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów. Podstawą programu TOR było opracowanie Polskiego Towarzystwa Reformy Mieszkaniowej z 1933 r. Prezesem Towarzystwa został Jan Strzelecki. Zgodnie z zasadami w zakresie eksploatacji i administracji mieszkania budowane we własnym zakresie jak i finansowane przez TOR były przeznaczone dla robotników i pracowników umysłowych zarabiających do 250 zł miesięcznie brutto. Czynsz miał oscylować w granicach 15-25 zł. Osiąganie zysków było wykluczone. Udziałowcami spółki byli Bank Gospodarstwa Krajowego oraz Fundusz Pracy, Dyrekcja Lasów Państwowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych i in. TOR budował mieszkania małe (1,5-2 izbowe) o powierzchni 36 m2 w domach wielorodzinnych i 42m2 w jednorodzinnych, bardzo skromnie wyposażone. Koszt budowy mieszkania miał zamknąć się w granicach 4-6,5 tys. w zależności od miejscowości. Nabywcy domów jednorodzinnych partycypowali w kosztach budowy (łącznie z ceną działki) w 20% (ok. 1 tys. zł). Odległość osiedli od miejsc pracy miała nie przekraczać 2 km. Równocześnie teren pod budowę nie mógł być podmokły i znajdować się tuż przy zakładach przemysłowych. Do 1937 r. wybudowano 4918 mieszkań w 36 osiedlach w 27 miejscowościach na terenie całego kraju. Do 1938 TOR zbudował lub sfinansował budowę ok. 18,2 tys. izb. Modelowym założeniem TOR było osiedle na Kole w Warszawie (administrowane przez Towarzystwo). Głównym projektantem był Roman Piotrowski. Mieszkania, o średnim metrażu 30 m2, wyposażono w toaletę oraz kuchnię, instalację gazową, wodociągową, kanalizacyjną i elektryczną. Funkcjonował także Dom Społeczny mieszczący bibliotekę, przedszkole, gabinety lekarskie itp. W każdym bloku urządzano pralnie, suszarnie oraz wspólne łazienki (jedna na 9 mieszkań). Mieszkania były widne, nasłonecznione i suche. Przeciętny czynsz oscylował w granicach 23 zł. Zarząd TOR na Kole prowadził akcję kulturalno-oświatową oraz społeczno-wychowawczą. Poza Warszawą TOR budował osiedla m.in. w Grodnie, Grudziądzu, Lublinie, Krakowie, Poznaniu, Rzeszowie, Siedlcach, Sosnowcu, Łodzi. Wiele budów zakończono w latach okupacji.

Źródła: Budownictwo mieszkaniowe Towarzystwa Osiedli Robotniczych, Warszawa 1937; Domy z TOR-u, [1] [dostęp: 05.05.2020]; K. Matysiak, Zespół mieszkaniowy Towarzystwa Osiedli Robotniczych na warszawskim Grochowie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 2014, nr 3; J. Michałowski, Trzy lata pracy Towarzystwa Osiedli Robotniczych [w:] Budownictwo mieszkaniowe Towarzystwa Osiedli Robotniczych, Warszawa 1937; Otwarcie osiedla robotniczego TOR im. Stefana Żeromskiego, „Kurier Warszawski: wydanie poranne” 20.12 1937; B. Sroka, Osiedla robotnicze 1840-1960 – standardy mieszkaniowe, [2] [dostęp: 13.04.2020]; J. Strzelecki, Organizacja i działalność Towarzystwa Osiedli Robotniczych, „Dom, osiedle, mieszkanie” 1935, nr 2; tenże, Towarzystwo Osiedli Robotniczych. Zasadnicze zagadnienia [w:] Budownictwo mieszkaniowe Towarzystwa Osiedli Robotniczych, Warszawa 1937; Katalog wystawa budowlano-mieszkaniowej Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie na Kole 1935 maj-sierpień, opr. T. Bober, Warszawa 1935.