Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu – największa na ziemiach polskich fabryka zajmująca się produkcją włókien sztucznych, działająca w latach 1911-1997 w Tomaszowie Mazowieckim. Spółkę kapitałową „Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu” założyli Stanisław Salomon Landau, Aleksander i Feliks Landsbergowie, Henryk Majmon oraz prokurent łódzkiej filii Banku Wawelberga. Budowa zakładu rozpoczęła się w 1910, a sama produkcja ruszyła 1.05.1912. W czasie I wojny światowej sprzęt przedsiębiorstwa został przez Niemców zdemontowany i wywieziony. Po zakończeniu działań wojennych rozpoczęło się odtwarzanie parku maszynowego i remont fabryki. Dzięki pomocy finansowej z Belgii 1.08.1920 rozpoczęto produkcję jedwabiu koloidowego, a rok później jedwabiu wiskozowego. Z biegiem czasu produkcja całego asortymentu osiągnęła poziom 250 t rocznie. Powierzchnia zajmowanego terenu też systematycznie wzrastała. W 1926 wynosiła 85 ha, w 1927 – 114 ha, a w 1935 – 125 ha. Ze względu na wysokie koszty w 1930 zakończono wytwarzanie jedwabiu kolodionowego. W 1931 zainaugurowano produkcję włókien ciętych: typu bawełnianego „Textra”, wełnianego „Argona” i lnianego „Lintex”. Pełna zdolność produkcyjna została osiągnięta w 1934. W 1935 rozpoczęto samodzielne wytwarzanie dwusiarczku węgla do produkcji wiskozy. Jedną z najważniejszych inwestycji fabryki w okresie dwudziestolecia międzywojennego było wybudowanie na angielskiej licencji oddziału Artex. Zajmował się on przerobem tekstury na przędzę gotową, która wykorzystywano do produkcji tkanin ubraniowych. Przez cały okres międzywojenny przedsiębiorstwo zachowywało rentowność. Najwyższy zysk został odnotowany w 1934 i osiągnął poziom 4,8 mln zł. Wytwórnia posiadała m.in. własny klub sportowy, boisko, przystań wioślarską, orkiestrę, chór, bibliotekę i przedszkole. W 1938 ufundowała na rzecz Funduszu Obrony Narodowej trzy samoloty szkoleniowe RWD-10. We wrześniu 1939 fabryka została zbombardowana i częściowo zniszczona, a następnie była wykorzystywana przez Niemców do produkcji chemicznej. Od 1946 funkcjonowała pod nazwą Państwowa Fabryka Sztucznego Jedwabiu nr 1, zaś od 1973 aż do zakończenia działalności jako Zakłady Włókien Chemicznych „Chemitex-Wistom”. Największą inwestycją w okresie PRL była wytwórnia bawełnopodobnego włókna ciętego klasy polynosic na licencji japońskiej (1971). Przedsiębiorstwo działało do 1997.

Źródła: A. Grałek, Truł, śmierdział, ale dawał pracę, [1] [dostęp: 23.03.2018]; K. Hempel, Historia polskiego przemysłu włókien sztucznych, Warszawa 1998; Statut Spółki Akcyjnej pod firmą „Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu, Spółka Akcyjna”, Warszawa 1931; Ustawa Towarzystwa Akcyjnego Tomaszowskiej (gub. Piotrkowska) Fabryki Sztucznego Jedwabiu, Tomaszów Mazowiecki 1911.