Tański Tadeusz

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tański Tadeusz – konstruktor samochodowy, inżynier mechanik, wynalazca, twórca w pełni polskiej konstrukcji samochodowej, konspirator. Urodzony 11.03.1892 w Moskwie, zmarł 23.03.1941 w Auschwitz-Birkenau. Projektant silników spalinowych, ciągników i sprężarek. Odbył studia w École Supérieure d΄Electricité na Wydziale Motoryzacji i Lotnictwa. Zajmował się konstruowaniem silników lotniczych. Współpracował m.in. z firmami Renault, L. Bordon i Armstrong. Po powrocie do Polski podjął zatrudnienie w Sekcji Samochodowej Ministerstwa Spraw Wojskowych (od 1919). Działalność konstruktorską prowadził w Centralnych Warsztatach Samochodowych oraz w Państwowych Zakładach Inżynierii. Członek Stowarzyszenia Polskich Mechaników z Ameryki. Konstruktor największego dwunastocylindrowego silnika lotniczego o mocy 520 KM (1916) oraz silnika gwiaździstego do napędu lekkich samolotów (1918). Konstruktor pierwszego polskiego samochodu pancernego Ford FT-B, opartego na podwoziu Ford T (1920). Pojazdy te, cechujące się możliwością poruszania się w terenie, uczestniczyły w wojnie polsko-bolszewickiej. Autor projektów pierwszych samochodów całkowicie polskiej konstrukcji, m.in. CWS T-1, T-4 (T-2) oraz pojazdów sanitarnych. Opracował konstrukcję silnika do samochodu osobowego CWS T1 (1922), a także samoczynnie blokujący się mechanizm różnicowy do samochodów terenowych. Twórca samochodu uniwersalnego zbudowanego na bazie Fiata 618, wysokoprężnego silnika 4-cylindrowego dwusuwowego oraz lotniczego silnika 7-cylindrowego TK-7. Zaprojektowany przez wynalazcę dwucylindrowy silnik do napędu prądnic zasilających wojskowe radiostacje polowe zwyciężył w międzynarodowym konkursie pracując nieprzerwanie przez 1000 godz. Ponadto skonstruował urządzenie do seryjnego wykonywania powiększeń fotograficznych zmiennego formatu. Współtwórca projektów nowoczesnego ciągnika rolniczego i samochodu ciężarowego.

Źródła: J. Magnuski, Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1993; M. Sroka, Wielcy znani i nieznani, Warszawa 1988; Tański Tadeusz [w:] Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki, t. 4, red. B. Orłowski, Warszawa 2015; L. Smolińska, J. Tarczyński, Samochody inż. Tańskiego, Warszawa 2009; J. Tarczyński, T. Kondracki, Dwudziestolecie międzywojenne. T. 50, Samochody Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2015; T. Turejko, Tadeusz Tański. Zapomniany geniusz motoryzacji, https://klubjagiellonski.pl/2017/05/20/tadeusz-tanski-zapomniany-geniusz-motoryzacji/ (dostęp: 12.05.2019).