Szybowcowy Zakład Doświadczalny w Bielsku-Białej

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Szybowcowy Zakład Doświadczalny w Bielsku-Białej – powojenne centrum polskiego przemysłu szybowcowego. Wpływ na umiejscowienie zakładów szybowcowych w Bielsku-Białej miały przedwojenne tradycje budowy szybowców oraz aktywność grupy harcerzy. W maju 1945 r. Ministerstwo Komunikacji powołało Centralny Harcerski Ośrodek Szybowcowy, który jesienią tego roku przemianowano na Ośrodek Organizacji Szybownictwa, obejmując swym zasięgiem cały kraj. W 1946 został przekształcony w Instytut Szybownictwa, będący kontynuatorem przedwojennego Lwowskiego Instytutu Szybownictwa i Motoszybownictwa. Instytut, na czele którego stał Rudolf Weigl, składał się z wydziałów: szkolenia, technicznego i Warsztatów Doświadczalnych. Z inicjatywy wydziału szkolenia zorganizowano w Bielsku-Białej Centralną Szkołę Instruktorów Szybowcowych. Bazą doświadczalną wydziału szkolenia była Szkoła Szybowcowa na Żarze. Stopniowo Instytut bardziej skupiał się na kwestiach technicznych, stąd w 1948 stał się Szybowcowym Zakładem Doświadczalnym, z Władysławem Nowakowskim na czele. Produkcja szybowców w Bielsku rozpoczęła się w 1946 r. od „Salamander”. W latach 1949-1951 zaprojektowano i zbudowano trzy eksperymentalne prototypy szybowców: IS-5 „Kaczka”, SZD-6X „Nietoperz”, SZD-7 „Osa”. W kolejnych latach powstawały nowe projekty, w tym doświadczalne, oraz udoskonalano już istniejące. Wśród nich można wymienić: rodziny „Much” i „Jaskółek”, SZD-9 „Bocian”, SZD-10 „Czapla”, SZD-20 „Wampir”, SZD-27 „Kormoran” (konstrukcja całkowicie metalowa) i inne. Szybowcowy Zakład Doświadczalny przechodził liczne przekształcenia. W 1957 r. stał się częścią Zjednoczenia Przemysłu Lotniczego. U schyłku lat 60. SZD przemianowano na Zakład Doświadczalny Rozwoju i Budowy Szybowców, pod kierownictwem Jerzego Śmielkiewicza. W 1971 r. Zakład zmienił nazwę na Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Szybownictwa, a w 1975 na Przedsiębiorstwo Doświadczalno-Produkcyjne Szybownictwa PZL Bielsko. W 2003 r. produkcję szybowców SZD wznowiła Allstar PZL Glider. Pracownicy Szybowcowego Zakładu Doświadczalnego odegrali ważną rolę w tworzeniu przemysłu szybowcowego w Chinach.

Źródła: J. Babiejczuk, J. Grzegorzewski, Polski przemysł lotniczy 1945-1973, Warszawa 1974; J. Dobrzyński, Szybowce SZD, „Lotnictwo” 2005, nr 11; J. Niespał, Utworzenie Instytutu Szybownictwa w Bielsku-Białej, „Technika Lotnicza i Astronautyczna” 1984, nr 7; O firmie Allstar PZL Glider, [1] [dostęp: 15.03.2019]; Historia (wg opracowania M. Masalskiego), [2] [dostęp: 15.03.21019]; Szybowcowy Zakład Doświadczalny (SZD), [3] [dostęp: 15.03.2019].