Szal Jan

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Szal Jan - inżynier, lingwista, konstruktor, wynalazca, działacz społeczny, autor prac z zakresu astronomii i konspirator. Urodzony 23.12.1899 w Krośnie, zamordowany 29.06.1942 w Zakopanem. Studiował na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej, zdobywając dyplom inżyniera mechanika. Odbył staż w wytwórni silników lotniczych Lorraine-Dietrich we Francji. Pracował w wytwórni silników lotniczych Polskie Zakłady Skody na Okęciu. Członek Rady Technicznej I Polskiego Lotu Stratosferycznego i Związku Polskich Inżynierów Lotniczych (1934). Zaangażowany w rozwój przemysłu pomocniczego. Założyciel Wytwórni Akcesoriów Lotniczych i Samochodowych Motolux w Warszawie (1932), gdzie produkowano m.in. synchronizatory do karabinów maszynowych. Synchronizator (przyrząd uzgadniający oddanie strzału) był jednym z wynalazków Szala (1934) i znalazł zastosowanie w polskim lotnictwie wojskowym. W przeciwieństwie do pozostałych synchronizatorów wynalazek nie działał przez cały czas pracy silnika, ale wyłącznie w momencie naciśnięcia spustu broni. Konstruktor hermetycznej gondoli, którą w 3 egzemplarzach wykonano w zakładach Motolux (1938). Gondola była przeznaczona dla balonu stratosferycznego „Gwiazda Polski”. Ponadto J. Szal opracował nowatorski sposób spawania, dzięki czemu szczelność spoin była wysoka. Wynalazł zaczep uprzęży spadochronowej i metalowy schron przeciwgazowy, który można było przenosić (1939). W zakresie budownictwa przemysłowego opracował technologię pozwalającą na trwałe łączenie muru ceglanego z konstrukcją żelbetową (1932). Uzyskał patent na drogową stację benzynową, w tym jej wersję polową (1929). Z zakresu astronomii w gałęzi kosmogonii opublikował 3 prace.

Źródła: B. Brózda, Zapomniany wynalazca, „Przegląd Techniczny” 2001, nr 42; A. Morgała, Jan Szal. Konstruktor i wynalazca, „Lotnictwo z Szachownicą” 2007, nr 22; A. Morgała, Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939, Warszawa 2003; A. Popiel, Uzbrojenie lotnictwa polskiego 1918-1939, Warszawa 1991.