Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek – największa przed I wojną światową organizacja kobieca na ziemiach polskich. Powstała z inicjatywy Maria z Jarocińskich Kleniewskiej na bazie tworzonych na przełomie XIX i XX w. tajnych „Kółek Pracy”. Powstanie oficjalnego stowarzyszenia nastąpiło 12.03.1907. Ziemianki politycznie związane były z Narodową Demokracją. Wyznawały poglądy konserwatywne, promowały religijność i kultywowanie tradycji chrześcijańskich oraz patriotyzm. Motto SZZ brzmiało: „Z Bogiem i Narodem”. Celem było skupienie i zintegrowanie w jednym stowarzyszeniu zarówno ziemianek jak i gospodyń z chłopskich chat. Panie na włościach przyjmowały rolę przewodniczek i patronek „młodszych sióstr” - chłopek. Hasłami przewodnimi ziemianek były praca u podstaw w kwestii edukacji dzieci i młodzieży, podniesienie poziomu etycznego i moralnego wśród chłopek, polepszenie poziomu życia poprzez zwiększenie zainteresowania higieną i medycyną oraz zyskanie szerszych praw obywatelskich i popieranie idei samokształcenia. Działania podejmowane przez SZZ: organizowanie kursów nauki czytania i pisania oraz na tematy gospodarskie, zakładanie bibliotek, propagowanie zdrowego żywienia, organizacja wycieczek krajoznawczych do demonstracyjnych gospodarstw, zakładanie szkół, ochronek dla dzieci, prowadzenie kursów medycznych i pielęgniarskich, zatrudnianie akuszerek, zakładanie łaźni i sklepów. Fundusze stowarzyszenia opierały się głównie na składkach członkowskich i darowiznach. Najważniejsze inicjatywy: szkoła gospodarczo-rolna dla córek chłopskich w Mirosławicach, szkoła dla ochroniarek w Woli Grzybowskiej, szkoła gospodyń zawodowych w Grędzicach, szkoła gospodarstwa domowego w Chyliczkach (dzisiejszy Zespół Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Ustawicznego). W 1923 nazwę organizacji zmieniono na Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek Polskich. Działalność SZZ rozwijała się prężnie do wybuchu I wojny światowej, wówczas liczba członkiń wynosiła 5111 zrzeszonych w 1455 kołach. Reaktywacja działalności nastąpiła po 1918. Liczba zaangażowanych zmniejszyła się do 4079, wówczas istniało tylko 176 kół. Organizacja zakończyła działalność w 1939 wraz z wybuchem II wojny światowej. Najbardziej zasłużonymi działaczkami oprócz M. Kleniewskiej były: Teresa Siemieńska, Julia Kisielewska, Maria Kretkowska i Maria Rodziewiczówna. Członkiniami honorowymi SZZP były m. in. Eliza Orzeszkowa i Maria Skłodowska-Curie.

Źródła: E. Kostrzewska, Ruch organizacyjny w Królestwie Polskim na początku XX wieku. Zarys dziejów w świetle prasy, Łódź 2007; E. Kostrzewska, Z Bogiem i Narodem. Drogi do polityki ziemianek z Królestwa Polskiego na początku XX w. [w:] Drogi kobiet do polityki (na przestrzeni XVIII-XI wieku), red. T. Kulak, M. Dajnowicz, Wrocław 2016; Regulamin Stowarzyszenia Zjednoczonych Ziemianek, Warszawa 1930; K. Rosiejka, Dyskurs wokół zagadnienia pracy kobiet w dwudziestoleciu międzywojennym: na przykładzie wypowiedzi towarzyszących Pawilonowi Pracy Kobiet oraz Pawilonowi Ziemianek i Włościanek na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu, „Sztuka i Dokumentacja”, 15 (2016); Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek, http://kobietynawsi.pl/Stowarzyszenie-Zjednoczonych-Ziemianek (dostęp 9.01.2019).