Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki SA

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki SA – organizacja zrzeszająca polskich emigrantów w Stanach Zjednoczonych niosących pomoc w unowocześnieniu kraju po uzyskaniu niepodległości. Powstała w roku 1919 jako The Polish Mechanics Co. Inc z inicjatywy Koła Studentów Wydziału Mechanicznego Uniwersytetu w Toledo pod przewodnictwem Aleksandra Gwiazdowskiego w stanie Ohio w USA. Początkowo liczyła 5 000 członków, a jej kapitał zakładowy w dniu powstania liczył 1 mln dolarów. W 1920 delegaci stowarzyszenia udali się do Polski, aby zakupić udziały w zakładach przemysłowych. Kupiono m.in. 52% akcji Towarzystwa Akcyjnego „Poręba”, zniszczoną fabrykę Troetzera w Pruszkowie oraz kilka innych mniejszych zakładów. Zakupy te nie okazały się jednak udane i sytuacja finansowa stowarzyszenia znacząco się pogorszyła mimo wzrostu liczby członków do 14 000 i powiększenia kapitału zakładowego do poziomu 3 mln dolarów (1921). Dzięki pomocy marszałka Józefa Piłsudskiego oraz prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, którzy rekomendowali nowe osoby do zarządu, udało się uratować inicjatywę przed upadkiem. 1.07.1923 powołano nową spółkę akcyjną pod nazwą Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, która przejęła majątek amerykańskiej spółki The Polish Mechanics Co. Inc. Najważniejszą fabryką przedsiębiorstwa były Zakłady Przemysłowe Stowarzyszenia Mechaników Polskich w Pruszkowie, gdzie uruchomiono produkcję obrabiarek i frezarek, a także dział przeciwpancernych na licencji Boforsa. Fabryka w Pruszkowie została wyposażona w amerykańskie urządzenia, a kadra techniczna wyszkolona przez Polaków, którzy wrócili z USA (w Pruszkowie osiedliło się ok. 100 rodzin reemigrantów). Była to największa fabryka obrabiarek w Polsce, której produkty zyskały wysoką renomę i były eksportowane do wielu krajów europejskich. Z inicjatywy Stowarzyszenia w Pruszkowie i Porębie utworzono szkoły techniczne, których absolwenci znaleźli zatrudnienie w fabrykach. Z biegiem czasu w zarządzie Stowarzyszenia umacniała się pozycja wojskowych. Stowarzyszenie wydawało swoje pismo "Mechanik. Ilustrowany dwutygodnik techniczny organ Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki". Stowarzyszenie funkcjonowało do wybuchu II wojny światowej.

Źródła: J. Piłatowicz, Wytwórnia obrabiarek Stowarzyszenia Mechaników Polskich z Ameryki w Pruszkowie do 1939 r., „Przegląd Pruszkowski” 1982, nr 2; Statut spółki akcyjnej pod firmą: Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki, Spółka Akcyjna, Warszawa 1930; M. Skwara, Historia Pruszkowa do roku 1945, Pruszków 2011; A. Żarnowska, Dzieje Pruszkowa, Warszawa 1983; 100&102 - Stowarzyszenie Mechaników Polskich z Ameryki, [1] [dostęp: 25.03.2019].