Spółdzielnia socjalna

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Spółdzielnia socjalna – podmiot polskiego prawa łączący cechy przedsiębiorstwa oraz organizacji pozarządowej (przedsiębiorstwo społeczne). Spółdzielnia socjalna, jako nowa formuła gospodarowania pojawiła się wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej, a jej podstawy prawne ustanowiła ustawa z dnia 27.04.2006, znowelizowana 7.05.2009. Spółdzielnię socjalną może założyć 5 osób fizycznych należących do grup zagrożonych wykluczeniem społecznym lub dwie osoby prawne: organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego lub kościelne osoby prawne. Do działających już spółdzielni socjalnych mogą przystąpić osoby z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym, a także inni, jeżeli ich praca na rzecz spółdzielni wymaga szczególnych kwalifikacji, których nie posiadają pozostali członkowie. Udział osób spoza grup zagrożonych wykluczeniem nie może przekroczyć 50% liczby wszystkich członków. Spółdzielnie zajmują się głównie działalnością usługową. Kolejnymi obszarami są: edukacja, handel detaliczny, pomoc społeczna oraz działalność sportowo-rekreacyjna. Dodatkowo spółdzielnie prowadzić mogą różnego rodzaju warsztaty i zajęcia dodatkowe. W latach 2014-2020 realizowany był Krajowy Program Rozwoju Ekonomii Społecznej z budżetem 2,5 mld zł na wsparcie działalności w obszarze szeroko rozumianej przedsiębiorczości społecznej, w tym finansowania spółdzielni socjalnych. Spółdzielcy prowadzą działalność o dwojakim charakterze. Nadrzędnym ich celem jest powrót do uregulowanego życia społecznego i zawodowego i temu celowi podporządkowana jest podstawowa działalność spółdzielni. W art. 2 ust. 2 ustawy o spółdzielniach socjalnych wskazano, iż działa ona na rzecz społecznej reintegracji jej członków oraz zawodowej reintegracji jej członków. Drugim celem spółdzielców jest prowadzenie przedsiębiorstwa w oparciu o wspólną pracę (art. 2 ust. 1 ustawy). Ponadto spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność społeczną, kulturalno-oświatową oraz społecznie użyteczną – zarówno na rzecz swoich członków jak również środowiska lokalnego. W 2018 r. aktywnie działało w Polsce 1,1 tys. spośród 1,5 tys. zarejestrowanych spółdzielni socjalnych. Największa ich grupa zlokalizowana była na terenie województwa wielkopolskiego (15%). Przeciętna spółdzielnia socjalna zatrudniała 5 pracowników na podstawie stosunku pracy i dysponowała rocznym budżetem w wysokości 308 tys. zł.

Źródła: A. Kołomycew, Przedsiębiorstwa społeczne jako nowy aktor sfery publicznej: prawno-instytucjonalne i społeczne uwarunkowania ich rozwoju w Polsce [w:] Od kwestii robotniczej do nowoczesnej kwestii socjalnej. Studia z polskiej polityki społecznej XX i XXI wieku, T. III, red. P. Grata, Rzeszów 2015; J. Koperek, A. Koperek, Zasady funkcjonowania spółdzielni socjalnych w Polsce (na podstawie Ustawy o spółdzielniach socjalnych) [w:] Spółdzielnie socjalne jako instrument polityki społecznej państwa, red. W. Janocha, J. Koperek, K. Zielińska-Król, Lublin 2015; J. Koral, Podmioty ekonomii społecznej. Spółdzielnie socjalne, Warszawa 2008; Polityka aktywizacji w Polsce. Usługi reintegracji w sektorze gospodarki społecznej, red. M. Grewiński, M. Rymsza, Warszawa 2011; E. Szczygieł, Spółdzielnie socjalne jako odpowiedź na wybrane problemy społeczne. Przykład województwa podkarpackiego, „Ekonomia Społeczna” 2014, nr 2; Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz. U. 2004, nr 99, poz. 1001 z późn. zm.; Ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 roku o spółdzielniach socjalnych, Dz. U. 2006, nr 94, poz. 651 z późn. zm.