Sczaniecka Emilia

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sczaniecka Emilia – działaczka polityczna i społeczna, jedna z pionierek polskiego feminizmu. Urodziła się 20.05.1804 r. w Brodach, zmarła 11.05.1896 r. w Pakosławiu. Pochodziła z rodziny ziemiańskiej, wykształcenie zdobywała w Poznaniu i Dreźnie. W trakcie powstania listopadowego zbierała datki na rzecz szwadronów wielkopolskich, a następnie przeniosła się do Warszawy, gdzie pracowała w szpitalach wojskowych jako sanitariuszka. Po powrocie ukarana konfiskatą majątku w Pakosławiu, który odzyskała w 1833 r. W kolejnych latach stale współpracowała z działaczami niepodległościowymi, w swym majątku wielokrotnie ukrywała emisariuszy Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, w 1846 r. opiekowała się więźniami Moabitu, w 1848 r. założyła lazaret w Lubomierzu, w 1863 r. założyła i zaopatrywała szpital dla rannych powstańców w Strzelnie. Obok aktywności patriotycznej wiele czasu i energii poświęcała działalności społecznej. Rok po odzyskaniu majątku założyła w Pakosławiu szkołę dla dzieci wiejskich, wybudowała tam też szpitalik dla inwalidów i chorych, po powstaniu 1848 r. założyła w Pakosławiu przytułek dla kalek i weteranów, w 1861 r. założyła Fundusz zapomóg dla dworskiej czeladzi i komorników w dobrach pakosławskich, tworzyła również ochronki dla dzieci wiejskich (w Pakosławiu, Michorzewie, Michorzewku). Po upadku powstania styczniowego w 1864 r. założyła Kółko Pań Wielkopolskich, które początkowo miało zajmować się zbieraniem środków na pomoc dla ubogich weteranów powstań żyjących na emigracji, a także wsparcie kształcenia młodych emigrantów. Kółko stało się pierwszą tego typu organizację kobiecą w zaborze pruskim, z czasem jego działania objęły również wspieranie kształcenia ubogich dziewcząt. Działalność Sczanieckiej na rzecz kobiet uczyniły z niej wzór dla innych organizacji powstających na ziemiach polskich – członkostwo honorowe nadały jej Stowarzyszenie Nauczycielek w Krakowie, Towarzystwo Czytelni dla Kobiet we Lwowie, Towarzystwo Opieki nad Dziećmi Polskimi. W ostatnich latach życia Sczaniecka zaangażowała się w obronę polskiego stanu posiadania w zaborze pruskim, współorganizując w 1886 r. Bank Ziemski SA w Poznaniu, mający prowadzić polską parcelację ziemi. Kierowane przez nią Kółko Pań Wielkopolskich zorganizowało wielką akcję zbierania wśród rodaczek środków na zakup akcji banku (przyniosła 35 tys. marek). Pogrzeb Sczanieckiej w Michorzewie stał się wielką manifestacją patriotyczną, w której udział wzięły tysiące osób.

Źródła: H. Łuczak-Kozerska, Emilia Sczaniecka (1804-1896) [w:] Wielkopolanie XIX wieku, T. I, red. W. Jakóbczyk, Poznań 1966; H. Łuczakówna, Emilia Sczaniecka: zarys biografii na tle walk narodu polskiego o niepodległość, Poznań 1930; W. Jakóbczyk, Sczaniecka Emilia [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, red. A. Gąsiorowski, J. Topolski, Poznań 1981; M. Rezler, Emilia Sczaniecka 1804-1896, Poznań 1996; tenże, Sczaniecka Emilia [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXVI, Warszawa – Kraków 1995-1996; D. Wawrzykowska-Wierciochowa, Emilia Sczaniecka: opowieść biograficzna, Warszawa 1970.