Scheibler Karol jr.

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Scheibler Karol jr. – łódzki przemysłowiec i finansista, właściciel największych na ziemiach polskich zakładów włókienniczych. Urodził się 08.03.1862 w Łodzi, zmarł 29.05.1935 r. w Lućmierzu pod Ozorkowem. Był synem Karola Scheiblera twórcy Fabryki Wyrobów Bawełnianych, Wełnianych i Lnianych – Przędzalnia Bawełny Karola Scheiblera w Łodzi. Ukończył studia politechniczne w Szwajcarii, następnie odbył praktykę w Anglii i Belgii, by po powrocie do kraju przejąć kontrolę nad należącym do rodziny Towarzystwem Akcyjnym Manufaktur Bawełnianych Karola Scheiblera. Kierując firmą przeprowadził w niej szereg inwestycji, które doprowadziły do potrojenia przed wybuchem wojny wartości jej kapitału. Wybudował nowoczesną tkalnię mechaniczną, dwie gazownie, które pozwoliły na uniezależnienie się od miejskiej gazowni, a także elektrownię fabryczną. Podjął próbę założenia należących do firmy plantacji bawełny na Kaukazie. W 1921 r. wraz z synem Karolem doprowadził do fuzji z innymi wielkimi zakładami bawełnianymi Ludwika Grohmana, tworząc w ten sposób największe przedsiębiorstwo tej branży w Europie. Scheibler był m. in. członkiem zarządu Towarzystwa Akcyjnego Sosnowieckich Kopalń i Zakładów Hutniczych, wiceprezesem Banku Handlowego w Łodzi oraz prezesem Towarzystwa Akcyjnego Górniczo-Przemysłowego „Saturn”. W 1898 r. stanął na czele Łódzkiego Komitetu Giełdowego, w 1920 r. współtworzył Związek Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim. Scheibler dokonał wielu innowacyjnych zmian w organizacji przedsiębiorstwa, jak też w zakresie rozwoju instytucji ochronnych dla zatrudnianych w nim pracowników, głównie kobiet. W 1892 r. stworzył w firmie nieznane wcześniej na ziemiach polskich stanowisko dyrektora do spraw robotniczych. Szeroko rozwinął budownictwo domów dla pracowników zakładów. W 1912 r. zakłady dysponowały 80 domami, w których znajdowało się ponad 1200 z reguły jednoizbowych mieszkań wynajmowanych robotnikom. Z scheiblerowskich „familiaków” korzystało 30-40% pracowników firmy, łącznie mieszkało w nich ok. 10 tys. osób płacących czynsze znacząco niższe niż na rynku. Przy zakładach istniał szpital fabryczny od 1886 r. bezpłatnie dostępny dla pracowników i ich rodzin (w 1897 r. szpital liczył już 60 łóżek), przy szpitalu działał przytułek dla samotnych byłych robotników, w 1912 r. przy fabryce uruchomiono ochronkę dla 250 dzieci. W 1888 r. firma ubezpieczyła wszystkich pracowników od nieszczęśliwych wypadków, była też jednym z pionierów w skracaniu czasu pracy (długość dnia roboczego zmniejszyła się z 13 godzin dziennie w 1892 r. do 10 godz. w 1905). Kierując firmą Scheibler wybudował również trzy kolejne szkoły fabryczne, utrzymywał klub pracowniczy, orkiestrę fabryczną, bibliotekę, fabryczną straż ogniową.

Źródła: K. Badziak, Przemysł włókienniczy Królestwa Polskiego w latach 1900-1918, Łódź 1979; K. Bajer, Przemysł włókienniczy na ziemiach polskich od początku XIX w. do 1939 r. Zarys ekonomiczno-historyczny, Łódź 1958; I. Ihnatowicz, Scheibler Karol [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, T. II, Warszawa 1981; W. Morawski, Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku, Warszawa 1998; S. Pytlas, Łódzka burżuazja przemysłowa w latach 1864-1914, Łódź 1994; Z. Pustuła, Scheibler Karol Wilhelm jr. [w:] Polski Słownik Biograficzny, Tom XXXV, Warszawa – Kraków 1994; W. Puś, Przemysł włókienniczy w Królestwie Polskim 1870-1900, Łódź 1976; W. Puś, S. Pytlas, Dzieje Łódzkich Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex” w Łodzi (dawnych Zjednoczonych Zakładów K. Scheiblera i L. Grohmana) w latach 1827-1977, Łódź 1979