Sapieha Leon

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sapieha Leon – galicyjski działacz polityczny i gospodarczy, pionier pracy organicznej, autor wielu ważnych inicjatyw gospodarczych i społecznych, współtwórca Kolei Karola Ludwika w Galicji. Urodził się 18.09.1803 r. w Warszawie, zmarł 11.09.1878 r. w Krasiczynie. Po ukończeniu studiów prawniczych pracował w administracji autonomicznego Królestwa Polskiego, zajmując się w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu m. in. rozwojem hutnictwa. Jeden z przywódców powstania listopadowego, po jego upadku przeniósł się do Galicji. Już w 1839 r. zgłosił projekt budowy kolei żelaznej w Galicji, w 1840 został przewodniczącym „komisji kolejowej” sejmu stanowego. W 1841 r. wraz z grupą postępowo myślących ziemian założył Stanowy Zakład Kredytowy, na którego czele stanął w 1843 r. (w 1861 r. zakład przekształcono w Galicyjskie Towarzystwo Kredytowe Ziemskie). Był także współtwórcą i czołowym działaczem założonej w 1844 r. Galicyjskiej Kasy Oszczędności oraz utworzonego rok później Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego. Kierowane przez Sapiehę Towarzystwo od 1846 r. wydawało „Rozprawy c.k. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego”, zaś w 1854 r., przy znaczącym udziale finansowym Sapiehy, kupiło majątek w Dublanach, w którym w 1856 utworzono Szkołę Rolniczą. W 1856 r. utworzył konsorcjum złożone w większości z galicyjskich ziemian, które podjęło starania o uzyskanie koncesji na dokończenie budowy linii kolejowej Kraków – Lwów. Koncesję na budowę Kolei Karola Ludwika uzyskano w 1858 r., a Sapieha stanął na czele spółki, która w 1861 r. zakończyła inwestycję. W 1862 r. zorganizował także i stanął na czele spółki budującej linię kolejową Lwów – Czerniowce, która połączyła stolicę Galicji z południowo-wschodnią częścią Europy (inwestycję sfinalizowano w 1866 r., jednak nadużycia związane ze spółką przyniosły w latach 70. Sapiesze poważne problemy). W latach 1866-1869 Kolej Karola Ludwika wybudowała z inicjatywy Sapiehy odcinek Lwów – Brody, doprowadzając w ten sposób linię do granicy z Rosją. W latach 1869-1872 konsorcjum z udziałem Sapiehy wybudowało linię Przemyśl – Łupków, będącą odcinkiem Pierwszej Węgiersko-Galicyjskiej Kolei Żelaznej. Bez powodzenia próbował sił w inwestycjach przemysłowych – papiernia w Czerlanach, rafineria w Przemyślu i manufaktura lniana w Krasiczynie zbankrutowały. W latach 1861-1875 Sapieha był marszałkiem Sejmu Krajowego we Lwowie i kierował jego Wydziałem Krajowym odgrywając ważną rolę w budowie polskiej administracji oraz podejmowaniu działań na rzecz rozwoju gospodarczego Galicji.

Źródła: A. Dylewski, Historia kolei w Polsce, Warszawa 2012; J. Kaliński, Udział kapitału rodzimego w rozwoju kolejnictwa na ziemiach polskich [w:] W drodze ku niepodległości. Przemiany modernizacyjne na ziemiach polskich w II połowie XIX i na początku XX wieku, red. P. Grata, Rzeszów 2019; S. Kieniewicz, Adam Sapieha (1828-1903), Lwów 1939; S. Kieniewicz, Sapieha Leon [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXXV, Warszawa – Kraków 1994; D. Opaliński, Dzieje kolei normalnotorowych na obszarze byłej Galicji [w:] Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, Rybnik 2012; J. Skowronek, Sapieha Leon [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, T. II, Warszawa 1981.