Sądy ubezpieczeń społecznych

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sądy ubezpieczeń społecznych – wprowadzała je ustawa z dnia 28.07.1939, ale z powodu wybuchu wojny, utworzono je po jej zakończeniu. Wnoszenie skarg było możliwe od 10.1945, jednak placówki sądowe uruchomiono w 1947. W prawie niezmienionej formie działały do 1974, gdy ich kompetencje przejęły okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. Od 1985 kwestie sporne z zakresu ubezpieczeń społecznych znalazły się w gestii sądów powszechnych. Zgodnie z ustawą z 1939 sądy te miały rozpatrywać sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, m.in. o prawo prywatne, spory wynikające ze sprawowania nadzoru nad instytucjami ubezpieczeń społecznych, między instytucjami ubezpieczeń społecznych. Podejmowane sprawy obejmowały także zabezpieczenie robotników na wypadek bezrobocia, spory o zwrot składek i świadczeń instytucji ubezpieczeń społecznych. Powołano okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych (będące I instancją) oraz Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (II instancja). Sądy orzekały w składzie sędziego i dwóch ławników, po jednym ze strony pracodawców i pracowników. Jednoosobowo, bez ławników, sądy okręgowe mogły orzekać w sprawach o świadczenia z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa, o świadczenia emerytalne (rentowe) dla członków rodziny, o zapomogę pośmiertną i zasiłek pogrzebowy, o należności, zwłoki, odroczenia, o zawieszenie lub zmniejszenie prawa do świadczeń. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, orzekający w składzie trzech sędziów, miał za zadanie m.in. rozstrzygać środki odwoławcze od orzeczeń okręgowych sądów ubezpieczeń, wyjaśniać przepisy prawne. Miał także kompetencje kontrolne wobec sądów okręgowych. Kolegium Trybunału w razie prawnych wątpliwości mogło przekazać kwestię do rozstrzygnięcia 7 sędziom. Przy Trybunale działał rzecznik interesu publicznego, stojący na straży prawa i jednolitego orzecznictwa sądów okręgowych i jednolitej wykładni przepisów prawnych. Po II wojnie światowej stopniowo rozszerzano kompetencje okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych; od 1957 r. rozpatrywały sprawy z zakresu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy, od 1959 r. funkcjonariuszy i od 1962 r. rolników. Z czasem katalog spraw wzrósł.


Źródło: K. Antonów, Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Pojęcie oraz właściwości postępowań przedsądowych i ochrony cywilnosądowej, Warszawa 2011; J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2009; Dekret z dnia 1 marca 1946 r. o zmianie prawa o sądach ubezpieczeń społecznych, Dz. U. 1946, nr 12, poz. 76; P. Grata, Czas przełomu. Polska polityka społeczna w latach 1944-1950, Rzeszów 2018; M. Nowakowski, Problem konstytucyjności administracyjnego sądownictwa ubezpieczeń społecznych, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa”, 2012, nr 15; Rozporządzenie Ministrów Sprawiedliwości oraz Pracy i Opieki Społecznej z dnia 20 sierpnia 1945 r. o ustanowieniu okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, Dz. U., nr 29, poz. 176; Ustawa z dnia 28 lipca 1939 r. – Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych, Dz. U. 1939, nr 71, poz. 476; Ustawa z dnia 17 lutego 1960 r. o zmianie prawa o sądach ubezpieczeń społecznych, Dz. U. 1960, nr 11, poz.70; Ustawa z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 1974, nr 39, poz. 231; Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, Dz.U. 1985, nr 20, poz.85.