Sądy pracy

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sądy pracy – zaliczane do sądów szczególnych, utworzone dekretem Prezydenta RP z 22.03.1928 działały na obszarze całego kraju (do 1936 bez dzielnic zachodnich, gdzie funkcjonowały sądy przemysłowe i sądy kupieckie z czasów niemieckich). Orzekały w sprawach cywilnych wynikających ze stosunku pracy i nauki zawodowej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem (obejmowały: robotników, chałupników, dozorców domowych, służbę domową, pracowników umysłowych, uczniów i praktykantów) oraz w sprawach karnych (w 1934 odebrano im te kompetencje) dotyczących przekroczenia prawa pracy (m.in. o czasie wolnym, urlopach dla pracowników, pracy młodocianych i kobiet, umowach o pracę, pośrednictwie pracy, zapewnieniu higieny i bezpieczeństwa pracy, niewykonaniu nakazów inspektorów pracy). Rozpatrywały spory, których wartość nie przekraczała 5 tys. zł. (od 1934 – 10 tys. zł). Składały się z zawodowych sędziów oraz 10 ławników (i ich 20 zastępców) pochodzących z nominacji. Listy kandydatów ze strony pracodawców przedstawiały izby przemysłowo-handlowe, stowarzyszenia pracodawców oraz zarządy państwowych przedsiębiorstw. Po stronie pracowników listy mogły składać organizacje zawodowe pracowników; niezorganizowani nie mieli żadnego zastępstwa wśród ławników. Sąd orzekał w kompletach złożonych z przewodniczącego i 2 ławników. Przewidywano dwa rodzaje sądów pracy: tzw. samoistne lub działające przy sądach powszechnych. Nie mogły rozpatrywać sporów wynikających ze stosunków pracy w rolnictwie oraz sporów pracowników umysłowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w urzędach, szkołach państwowych i organach samorządu terytorialnego. Postępowanie miało charakter uproszczony. Były szeroko dostępne pod względem kosztów sądowych. Stronom przysługiwało odwołanie do sądów okręgowych. Od 1934 dopuszczalne było postępowanie nakazowe. Przed II wojną działało 17 samoistnych sądów pracy, a 9 funkcjonowało przy sądach grodzkich. Orzekało około 50 sędziów, którzy w 1937 rozpatrzyli 28 tys. skarg. Sądy pracy były znaczącą zdobyczą pracowników najemnych. Działały również po II wojnie, do 1950, gdy ich kompetencje przekazano sądom powszechnym.

Źródła: J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2009; M. Dyjakowska, Sądy pracy [w:] Ochrona pracy w okresie międzywojennym w Polsce. Studium historyczno-prawne, red. K. Dąbrowski, S. Kwiecień, Lublin 2015; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania-instytucje-działania, Rzeszów 2013; W. Organiściak, Prawo pracy II Rzeczypospolitej. Szkic dla celów dydaktycznych, „Z Dziejów Prawa” t. II, Katowice 2009; A. Raczyński, Prawo pracy, Warszawa 1930; I. Rosenblüth, Prawo pracy. Ustawy, rozporządzenia, orzecznictwo. Wyjaśnienia, Kraków 1935; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, Ministra Pracy i Opieki Społecznej oraz Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 30 listopada 1928 r. w sprawie powoływania ławników i zastępców ławników sądów pracy i sądów okręgowych, Dz.U. 1928, nr 98, poz.867; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o sądach pracy, Dz. U. 1928, nr 37, poz. 350; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r.- Prawo o sądach pracy, Dz.U. 1934, nr 95, poz.854; Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1936 r. o przekształceniu sądów przemysłowych i kupieckich na sądy pracy, Dz. U. 1936, nr 54, poz. 391.