Roboty publiczne

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Roboty publiczne – prace inwestycyjne lub porządkowe finansowane przez państwo, samorządy lub specjalne powołane instytucje, mające na celu zatrudnienie bezrobotnych. Przed 1918 r. na ziemiach polskich prowadzone sporadycznie; zainicjowane przez Bronisława Ziemięckiego, ministra pracy i opieki społecznej. Początkowo znajdowały się w gestii Urzędu Robót Publicznych, od 16.01.1919 -Ministerstwa Robót Publicznych. Ograniczały się wtedy do robót ziemnych: budowa dróg i szlaków kolejowych, regulacja rzek itp. W latach 1920-1924 w związku poprawą sytuacji na rynku pracy, ograniczaniem wydatków na ich prowadzenie oraz zmianą formy płac z dniówki na akord, ich zasięg uległ ograniczeniu; prowadziły je tylko samorządy. W 1924 r. rząd polski zaciągnął pożyczkę od amerykańskiej firmy Ulen and Co, która podjęła różne prace budowlane w ośrodkach o dużym bezrobociu. W 1925 r. zatrudniono ok. 15% szacunkowej liczby bezrobotnych. Od 1926 r. roboty publiczne nabrały bardziej systematycznego charakteru; ich finansowanie przejęło Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej przy wsparciu Banku Gospodarstwa Krajowego. Prowadzona w latach 1925-1929 akcja robót publicznych nie osiągnęła większych rozmiarów (w 1926 zatrudniono 33 tys., w 1928 – 32,9 tys., 1929 – 25,9 tys. osób). W jej ramach budowano obiekty dla administracji publicznej, szkoły, drogi, urządzenia wodne itp. W marcu 1933 r. utworzono Fundusz Pracy, który m.in. inicjował i finansował roboty publiczne. Zadania te wykonywał za pośrednictwem komitetów lokalnych oraz Biur Pośrednictwa Pracy. Roboty miały prowadzić instytucje korzystające z kredytów Funduszu Pracy. Zgodnie z uchwałą z 7.04.1933 Komitet Naczelny Funduszu Pracy uznał, iż pomoc finansowa powinna dotyczyć wielkich inwestycji o znaczeniu ogólnopaństwowym (drogi, regulacje rzek, melioracje itp.), inwestycji lokalnych o znacznym stopniu rentowności i znaczeniu społecznym (wodociągi, przygotowania pod budownictwo mieszkaniowe itp.), robót, które tworzyły możliwość okresowego zatrudnienia bezrobotnych, względnie tworzenia nowych miejsc pracy. Liczba zatrudnionych bezrobotnych stopniowo rosła, w 1933 r. zatrudniono 51,7 tys., w 1936 – 102,9 tys., 1937 – 112,5 tys. Roboty publiczne miały charakter sezonowy, wobec dużej liczby bezrobotnych stosowano system turnusowy.

Źródła: Dekret o utworzeniu Ministerstwa Robót Publicznych, Dziennik Praw Państwa Polskiego 1919, nr 8, poz.118; M. Dolecka, Roboty publiczne jako podstawowa forma walki z bezrobociem (na przykładzie Lublina w okresie międzywojennym), „Zamojskie Studia i Materiały” 1999, nr 1; Fundusz Pracy w latach 1933 i 1934, Warszawa 1934; P. Grata, Polityka społeczna Drugiej Rzeczypospolitej. Uwarunkowania – instytucje – działania, Rzeszów 2013; Z. Landau, Roboty publiczne [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 2 O-Ż, Warszawa 1981; E. Słabińska, Ewolucja działań publicznych służb zatrudnienia w latach 1918-1939 i 1944-1949. Zarys problematyki, „Optimum. Economic Studies” 2019, nr 2.