Radary rodziny "Nysa"

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Radary rodziny „Nysa” – pierwsze polskie radary. Prace prowadzono w Katedrze Radiolokacji Politechniki Warszawskiej oraz w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym (PIT), którego dyrektorem był Janusz Groszkowski. Ponadto na Politechnice Gdańskiej w Zakładzie Radarów. W PIT pod kierunkiem Jerzego Auerbacha eksperymenty prowadzili Jan Kroszczyński, Jan Szyszkiewicz, Tadeusz Gawron. Współpraca ośrodków zaowocowała modelem eksperymentalnego radaru na fale metrowe RS-1. Skonstruowano go w 1949 i oparto na elementach pochodzących z różnej demobilowej aparatury. Prototyp ten nie miał praktycznego zastosowania. Bazując na zdobytych doświadczeniach w 1951 w PIT powstał model radaru ostrzegawczego. Prototyp, który otrzymał nazwę „Nysa-A” został wykonany w 1952. Przy jego konstrukcji oparto się na elementach wyprodukowanych w Polsce wraz z oryginalnym magnetronem pracującym w paśmie fal długości 50 m. Radar był zainstalowany na dwóch samochodach typu ZIS-150; w jednym znajdowała się aparatura, na dachu drugiego zaś antena paraboliczna (ponadto zainstalowane w nim były dwa zespoły prądotwórcze). W l. 1953-1954 wykonano serię 5 stacji, które przekazano do próbnej eksploatacji wojsku. Podstawowym mankamentem „Nysy-A” był brak możliwości wyznaczania wysokości. Zespół konstruktorów z PIT oraz z Warszawskich Zakładów Radiowych RAWAR kontynuował prace, a ich efektem były prototypy: radaru ostrzegawczego „Nysa-C” i jego uzupełnienia, wysokościomierza „Nysa-B”. Powstały one w 1955. Wysokościomierz „Nysa-B” obok pomiaru wysokości wykrytych obiektów mógł także służyć jako radar obserwacyjny do wykrywania obiektów na bardzo niskich wysokościach. „Nysa-C” w porównaniu do swej poprzedniczki miała większy zasięg (do 280 km), pułap oraz pozwalała precyzyjniej wyznaczać azymut i odległość wykrywanych obiektów. Radary „Nysa C/B” do l.70. były na wyposażeniu polskiej armii. Stały się również produktem eksportowym. W 1957 podpisano kontrakt z Syrią, a na początku kolejnej dekady z Indonezją. Produkowano je także na potrzeby państw Układu Warszawskiego. W kolejnych latach opracowywano doskonalsze konstrukcje zarówno odległościomierzy jak i wysokościomierzy, począwszy od radarów typu „Jawor”.

Źródła: Z. Czekała, Historia polskiej radiolokacji. Część I, „Poligon” 2006, nr 1; R. Dufrene, E. Sędek, Nim powstały radary, „Poligon” 2006, nr 2; K. P. Hetman, Zarys historii nawigacji. Radary 1950-1990, 2013, [1] (dostęp: 30.05.2019); Nysa P-30 B/C. Generasi Awal Radar Pertahanan Udara Di Indonesia, https://www.indomiliter.com/nysa-p-30-bc-generasi-awal-radar-pertahanan-udara-di-indonesia/ (dostęp: 30.05.2019); E. Sędek, Z. Czekała, Radary do kontroli przestrzeni powietrznej dla systemów dowodzenia i kierowania [w:] 50 lat Polskiej Radiolokacji 1953-2003, red. E. Sędek, Warszawa 2003; M. R. Sztarski, Radary, Warszawa 1981.