Różycki Jerzy

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Różycki Jerzy – wybitny kryptolog w zakresie osiągnięć wywiadowczych, prekursor nowoczesnej polskiej matematyki. Przyczynił się do złamania kodu niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”. Urodzony 24.07.1909 w Olszanie, zginął 9.01.1942 podczas zatonięcia statku „Lamoricière” na Morzu Śródziemnym. Studiował na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego uzyskując tytuł magistra z matematyki (1932) i geografii (1937). Członek Korporacji Akademickiej Chrobria. Znajdując się w grupie wybitnych studentów matematyki o biegłej znajomości języka niemieckiego odbył tajny kurs kryptologiczny. Pracował wraz zespołem kryptologów w Biurze Szyfrów Sztabu Głównego nad złamaniem szyfrów niemieckich, a następnie był cywilnym pracownikiem Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Opracował tzw. metodę zegara. Polegała ona na obserwacji wirników (bębenków) szyfrujących i wskazaniu wirnika odbierającego impulsy i znajdującego się w danym dniu po prawej stronie w maszynie. W pracy nad złamaniem kodu posłużyła kryptoanaliza. Budowa repliki niemieckiej maszyny oraz metoda zegara umożliwiły J. Różyckiemu, Marianowi Rejewskiemu i Henrykowi Zygalskiemu odczytywanie niemieckich depesz (1933). Złamanie kodu przyczyniło się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej. Po wybuchu wojny wraz z polskimi kryptologami został ewakuowany do Rumunii, a następnie Francji. Jako jeden z kryptologów został oddelegowany przez Armię Krajową we Francji do współpracy z tamtejszym wywiadem przy łamaniu szyfrów. Celem rozszyfrowania przechwyconych depesz odbył podróż do Algieru (1941). Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938) oraz pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2000).

Źródła: M. Grajek, Enigma: bliżej prawdy, Poznań 2007; M. Jaroszewska, J. Musielak, Matematycy poznańscy 1919-1939 [w:] Złamanie szyfru Enigma, red. S. Jakóbczyk, J. Stokłosa, Poznań, 2007; Z. J. Kapera, Różycki Jerzy [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 32, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1989-1991; G. Łukomski, Poznańscy kryptolodzy [w:] Złamanie szyfru Enigma, red. S. Jakóbczyk, J. Stokłosa, Poznań, 2007; E. Szczuka, Jerzy Różycki, matematyk i kryptolog, „Zeszyty Wyszkowskie” 2018, nr 8.