Polski Czerwony Krzyż

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polski Czerwony Krzyż – polska organizacja humanitarna powstała 18.01.1919 jako Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża; uznana przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża w Genewie; członek Ligi Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża. Początkowo powołano trzy okręgi tożsame z byłymi zaborami, okręgi obejmujące obszar województwa powołano na mocy statutu z 1927. W tym samym roku na mocy rozporządzenia Prezydenta RP zmieniono nazwę na Polski Czerwony Krzyż, a patronat nad nim objął prezydent Ignacy Mościcki. PCK prowadził domy dziecka, szpitale, ambulatoria, pogotowie wypadkowe, stacje przetaczania i konserwowania krwi, szkolił ratowników sanitarnych, pomocnicze kadry pielęgniarskie (Korpus Sióstr Pogotowia PCK). Opieką objął bezdomnych i biednych. Włączył się też w walkę z gruźlicą i chorobami wenerycznymi. W 1939 PCK liczył ok. 850 tys. członków, prowadził 1300 placówek ochrony zdrowia i opieki społecznej. W czasie II wojny światowej działał w Generalnym Gubernatorstwie, utracił jednak samodzielność. Jego działania obejmowały: akcję poszukiwawczą, pomoc jeńcom i inwalidom wojennym, więźniom obozów koncentracyjnych i pracy, wysiedleńcom, ludności żydowskiej w gettach, partyzantom, szkolenie ratowników sanitarnych. Rozporządzeniem z listopada 1939 powstał Zarząd Główny PCK przy rządzie emigracyjnym. PCK na obczyźnie rozwinął opiekę nad uchodźcami, sierotami i żołnierzami polskimi, akcję poszukiwawczą, prowadził kursy dla sióstr PCK, przychodnie i ambulatoria, punkty sanitarne itp. W 1944 istniały aż trzy Zarządy Główne: w Generalnym Gubernatorstwie, przy rządzie emigracyjnym i przy Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego. W 1945 nadzór nad PCK przejął gen. Michał Rola-Żymierski, usuwając część działaczy. Mimo to PCK rozwijał się organizacyjnie i przystąpił do realizacji statutowych zadań. W latach 1945-1946 zorganizował m. in. 316 przychodni, 30 szpitali, 5 sanatoriów. Od 1948 r. postępowało jego tzw. uspołecznienie, które skutkowało odbieraniem kolejnym placówek. Po 1951 r. utracił samodzielność. 16.11.1964 Sejm uchwalił ustawę o PCK regulującą zasady jego funkcjonowania. W Polsce Ludowej PCK był organizacją masową, finansowaną z budżetu państwa. Najwyższą liczbę członków osiągnął w 1988 – ok. 6 mln. Po 1989 nastąpiła jego decentralizacja, a realizacja zadań stała się uzależniona od wysokości dochodów własnych.

Źródło: Z. Abramek, Powstanie i działalność Polskiego Czerwonego Krzyża 1912-1951, Warszawa 2001; M. Ł. Cichocka, Polski Czerwony Krzyż w latach 1919-2004, Płock 2006; W. Kowalczyk, Delegatury zagraniczne PCK w latach 1939-1945 [w:] Polska bez Polskiego Czerwonego Krzyża?!, red. M. Szyszkowska, S. Maciejewski, Warszawa 2011; Historia PCK, [1] (dostęp: 13.04.2020); A. Pankowicz, Polski Czerwony Krzyż w Generalnej Guberni 1939-1945, Kraków 1985; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 września 1927 o Stowarzyszeniu „Polski Czerwony Krzyż”, Dz. U. 1927, nr 79, poz. 688; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej i Statut Polskiego Czerwonego Krzyża, Warszawa 1930; J. Szymoniczek, W cieniu wojny. PCK w latach 1945-1972, Warszawa 2016.