Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna (PAST) – polskie przedsiębiorstwo telekomunikacyjne. Powstało w celu unowocześnienia i dostosowania telekomunikacji do zwiększających się potrzeb. Utworzone w 1922 w Warszawie na bazie kapitału spółki „Cedergren”, posiadającej od 1901 koncesję od rządu rosyjskiego na budowę sieci telefonicznej. Pierwsza centrala telefoniczna została otwarta 16.11.1904. Wyposażona była w sprzęt firmy Ericsson. W 1914 w sieci warszawskiej było ok. 33 tys. abonentów. W l. 1918-1921 trwało odbudowywanie sieci telekomunikacyjnych zniszczonych w czasie wojny. 25.05.1922 rząd polski i szwedzkie Towarzystwo Akcyjne Cedergren założyli Polską Akcyjną Spółkę Telefoniczną (PAST) z siedzibą w najwyższym wówczas w Warszawie budynku przy ul. Zielnej 39. Spółka otrzymała koncesję na 25 lat, „Cedergen” posiadał 3/7 akcji. Firma działała na terenie Warszawy, Łodzi, Lwowa, Lublina, Zagłębia Dąbrowskiego, Białegostoku, Zagłębia Borysławskiego i Bydgoszczy. PAST-a była największym przedsiębiorstwem eksploatacji telefonów w Polsce przed 1939. Dyrektorem spółki był Aleksander Stefan Jerzy Olendzki. W 1927 firma wprowadziła znormalizowany typ aparatów telefonicznych oraz zainstalowała liczniki w centralach. W 1928 Olendzki zapoczątkował proces automatyzacji telefonów w Polsce. W 1934 powstały centrale zegarynek i aparaty samoinkasujące. Wszystkie wykorzystywały system OS (SALME). Od 1924 istniała Polska Spółka Elektryczna „Ericsson” (PASE), która kierowała warsztatami teletechnicznymi w Warszawie i Wełnowcu. Kapitał szwedzki wynosił 5 mln zł. W l. 30-tych produkcję nowoczesnych urządzeń telekomunikacyjnych przeniesiono do Centralnego Okręgu Przemysłowego. Produkowano m. in. aparaty telefoniczne i wojskowy sprzęt służący łączności oraz tworzono centrale i sygnalizację kolejową. W 1939 Ericsson i firmy z nim związane zatrudniały w Polsce łącznie ok. 5,5 tys. pracowników, centrale PAST obsługiwały 77 tys. abonentów z liczbą numerów 90 tys. Przedsiębiorstwo podporządkowano niemieckiej poczcie wschodniej 1.10.1940. Po 1945 Biuro Odbudowy Telefonicznych Urządzeń Stolicy rozpoczęło proces odbudowy zniszczonych central i sieci telekomunikacyjnych. Pierwszą otwarto już 25.11.1945 na Śródmieściu w Warszawie. W 1948 majątek spółki PAST został przejęty przez państwo.

Źródła: E. Gołebiowski, Postęp techniczny w historii Telekomunikacji Polskiej (lata 1920-1995), Warszawa 2005; Instalacje telefoniczne w domach, Warszawa 1938; J. Kubiatowski, Aleksander Stefan Jerzy Olendzki, [1] (dostęp 25.06.2019); J. S. Majewski, T. Markiewicz, Warszawa nie odbudowana, Warszawa 1998; Odezwa do Abonentów Telefonicznych Warszawy i Łodzi, Warszawa 1927; S. Weinfeld, W kręgu telekomunikacji, Warszawa 1980; Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna (PAST), [2] (dostęp 25.06.2019); Historia firmy Ericsson w Polsce, [3] (dostęp 25.06.2019).