Podlaska Wytwórnia Samolotów

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Podlaska Wytwórnia Samolotów – jedna z pierwszych wytwórni lotniczych w Polsce. Powstała 27.11.1923 w Białej Podlaskiej. Założycielami byli baron Stanisław Rosenwerth-Różyczka i Witold Rumbowicz. Fabryka mieściła się na terenie dawnego browaru, obok lotniska i stacji kolejowej. Oficjalne otwarcie PWS odbyło się 5.09.1924. W l. 1924-1926 zatrudnienie wzrosło z 300 do 700 pracowników. W 1925 przy fabryce powstał Wydział Studium – przyszłe Biuro Konstrukcyjne. Głównym celem wytwórni była seryjna produkcja samolotów licencyjnych. Produkowano samoloty na licencji francuskiej: Potez XV A2, Potez XXVII i Potez XXV. Do 1929 wyprodukowano między 340 a 350 płatowców. Średnia roczna produkcji wynosiła 67 szt. W 1928 dyrektorem zakładów został Jan Czerwiński. Od 1929 budowano na licencji czechosłowackiej samoloty Avia BH-33. Pierwszy samolot własnej konstrukcji, PWS-1 autorstwa Stanisława Cywińskiego, oblatano 25.04.1926. Produkowano m. in samoloty: sportowe PWS-3 i PWS-4, towarzysząco-łącznikowe PWS-5, PWS-5t2 i PWS-6, akrobacyjny PWS-1, szkolno-akrobacyjny PWS-12, pasażerskie Stemal-VII, PWS 20, PWS-20T dla Polskich Linii Lotniczych „LOT” i PWS-21-bis i myśliwski PWS-10. W latach 20. PWS była największą i najszybciej rozwijającą się fabryką samolotów w kraju. Posiadała najnowocześniejsze Biuro Konstrukcyjne wyposażone w tunel aerodynamiczny (Doświadczalnia Aerodynamiczna). 16.04.1929 z inicjatywy pracowników LWS powstał Klub Lotniczy Podlaskiej Wytwórni Samolotów. Składał się z sekcji technicznej, szybowcowej, propagandowej i szkoły pilotażu. Celem było skonstruowanie prostego i taniego samolotu szkolnego i prowadzenie kursów dla przyszłych pilotów. W 1932 spółkę upaństwowiono. Dyrektorem został mjr Józef Zajączkowski, w 1936 zastąpił go Roman Rosinkiewicz. Wytwórnia została podporządkowana Państwowym Zakładom Lotniczym. W 1935 wyprodukowano na angielskiej licencji 45 szt. szkolnych samolotów Avro 621 „Tutor” (PWS-18). W 1937 powstała filia zakładów we Lwowie (Lwowskie Warsztaty Lotnicze). Do 1938 wytwórnia zbudowała 467 samolotów szkolnych RWD-8 oraz innych modeli PWS. Od 1938 pracowano nad prototypami PWS-33 „Wyżeł, PWS-35 „Ogar” i PWS-40 „Junak”. Wytwórnia została zniszczona we wrześniu 1939. Łącznie powstało w niej ponad 50 projektów samolotów.

Źródła: M. W. Majewski, Samoloty i zakłady lotnicze II Rzeczypospolitej, Warszawa 2008; A. Morgała, Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939, Warszawa 2003; W. Nykiel, Lotniczy przemysł [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 1, Warszawa 1981; Podlaska Wytwórnia Samolotów/PWS, [1] (dostęp 1.10.2019); Podlaska Wytwórnia Samolotów, [2] (dostęp 1.10.2019).