Plan stabilizacyjny

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plan stabilizacyjny – plan reformy walutowej z lat 1927-1930 oparty na wydanym 13.10.1927 przez Prezydenta RP rozporządzeniu o planie stabilizacyjnym i zaciągnięciu w tym celu pożyczki zagranicznej w wysokości 62 mln dolarów i 2 mln funtów. Z tej kwoty 80% przeznaczono na stabilizację waluty, a pozostałą część na cele gospodarcze, tzw. Fundusz F. Fundusz ten, później zwany Państwowym Funduszem Kredytowym, początkowo dysponował kwotą ok. 140 mln zł. Środki te przeznaczono na zakup listów zastawnych i obligacji instytucji kredytowych oraz na kredytowanie przedsiębiorstw państwowych. Wiele z tym kredytów okazało się bezzwrotnymi dotacjami. Na podstawie planu stabilizacyjnego wydano rozporządzenia o stabilizacji złotego, zmianie ustroju pieniężnego i statutu Banku Polskiego. Złoty polski uległ oficjalnej dewaluacji o 42% w stosunku do parytetu z 1924 (z 1 kg złota miano wybijać 5924,44 zł.) Kurs dolara ustalono na poziomie 8,91 zł. Pokrycie obiegu miało w 3/4 składać się ze złota, pozostała część z walut i dewiz wymienialnych na złoto. Minimalne pokrycie złotego zwiększono do 40%, a kapitał Banku Polskiego ze 100 mln do 150 mln złotych. Złoty polski miał być wymieniany na złoto (od sum powyżej 10 tys.) i waluty obce bez ograniczeń. W ramach planu przewidziano też wycofanie z obiegu biletów skarbowych i zastąpienie ich w połowie srebrnym bilonem, a w połowie banknotami. Zniesiono ograniczenia w obrocie dewizami. Plan nakładał na rząd obowiązek zapewnienia równowagi budżetowej oraz zmniejszenie emisji skarbowej. Zmieniono przepisy dotyczące udzielania pożyczek skarbowi państwa przez Bank Polski. Plan stabilizacyjny jako jedną z form zabezpieczenia interesów wierzycieli przewidywał powołanie Charles S. Deweya (wiceministra skarbu USA) na stanowisko zagranicznego członka Rady Banku Polskiego. Miał on także pełnić funkcję doradcy rządu polskiego i przedstawiciela Agentów Fiskalnych pożyczki. Okres pobytu określono na trzy lata, ale mógł zostać skrócony, jak i wydłużony w razie konieczności. W obszarze stosunków z rządem był doradcą i kontrolerem. Reforma pozwoliła na ostateczne uporządkowanie rynku pieniężnego oraz przywrócenie właściwych proporcji między obiegiem banknotów i bilonu. Dzięki pożyczce i przeprowadzonym zmianom złoty stał się jedną z najmocniejszych walut Europy.

Źródła: M. Koter, Druga reforma walutowa w Polsce, Warszawa 1935; Z. Landau, Plan stabilizacyjny 1927-1930. Geneza, założenia, wyniki, Warszawa 1963; Z. Landau, J. Tomaszewski, Gospodarka Polski międzywojennej, t. II. Od Grabskiego do Piłsudskiego. Okres kryzysu poinflacyjnego i ożywienia koniunktury 1924-1929, Warszawa 1971; C. Leszczyńska, Polska polityka pieniężna i walutowa w latach 1924-1936. W systemie Gold Exchange Standard, Warszawa 2013; M. Łapa, Modernizacja państwa. Polska polityka gospodarcza 1926-1929, Łódź 2002; W. Morawski, Od marki do złotego. Historia finansów Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2008; Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 października 1927 r. o planie stabilizacyjnym i zaciągnięciu pożyczki stabilizacyjnej, Dz. U. 1927, nr 88, poz. 789.