Plan Trzyletni

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plan Trzyletni – pierwszy powojenny plan gospodarczy realizowany w l. 1947-1949. Został opracowany przez Centralny Urząd Planowania. 21.09.1946 Krajowa Rada Narodowa zatwierdziła wytyczne, a 2.07.1947 Sejm Ustawodawczy przyjął Ustawę o Planie Odbudowy Gospodarczej. Koncentrował się on na integracji ziem zachodnich z resztą kraju, odbudowie przedwojennego poziomu produkcji, konsumpcji oraz dochodu narodowego. Przewidywał równoprawną rolę trzech sektorów: państwowego, spółdzielczego oraz prywatnego. Główne kierunki inwestycji podporządkowano zadaniom produkcyjnym, przy czym odroczono odbudowę obiektów przemysłowych, w których zniszczenia przekraczały 50% pierwotnej wartości. Od 1949 r. więcej uwagi poświęcano rozbudowie tradycyjnych gałęzi przemysłu; nastąpiła też większa koncentracja wydatków na przemysł. W rolnictwie skupiono się na przemianach strukturalnych. Początkowo wspierano rolnictwo indywidualne, rozwinięto kontraktację płodów rolnych, w ramach akcji „H” (hodowla, 1948) udzielano dodatkowej pomocy finansowej i materialnej gospodarstwo indywidualnym i państwowym. W transporcie dążono do integracji ziem zachodnich z resztą kraju i wykorzystania dostępu do morza. Odbudowano porty w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie, także małe przystanie śródlądowe. W kolejnictwie koncentrowano się na odbudowie połączeń oraz usprawnieniu tranzytu. W transporcie kołowym skupiono się na remontach i modernizacji dróg. W l. 1947-1949 nastąpiły głębokie zmiany w handlu wewnętrznym pod wpływem „bitwy o handel” (1947). Skutkiem była likwidacja 66% prywatnych hurtowni i 42% placówek detalicznych. Słabe wyniki osiągnięto w handlu zagranicznym. Mimo iż eksport wzrósł pięciokrotnie, nadal utrzymywała się ujemny bilans handlowy. Ponadto od 1948 Polska coraz silniej wiązała się gospodarczo z ZSRR i jego satelitami. Efektem planu był spadek bezrobocia, przekształcenia w strukturze zawodowej Polski, unowocześnienie struktury przemysłu. Rosła produkcja przemysłowa – poziom produkcji z 1938 (w ówczesnych granicach) został przekroczony o 77%, płace realne wzrosły o 40%. Nie osiągnięto przedwojennego poziomu produkcji w rolnictwie, choć nastąpił wzrost produkcji o ok. 19% na jednego mieszkańca.

Źródła: Ustawa z dnia 2 lipca 1947 o Planie Odbudowy Gospodarczej, Dz.U. 1947, nr 53, poz. 285; J. Kaliński, Gospodarka w PRL, Warszawa 2012; J. Kaliński, Historia gospodarcza Polski Ludowej, Białystok 2005; J. Kaliński, Gospodarka Polski w latach 1944-1989. Przemiany strukturalne, Warszawa 1995; J. Kaliński, Plan odbudowy gospodarczej, Warszawa 1977; J. Kaliński, Z. Landau, Gospodarka Polski w XX wieku, Warszawa 1999; W. Morawski, Dzieje gospodarcze Polski, Warszawa 2010; Ustawa o planie trzyletnim, opr. J. Kaliński, Lublin 1981.