Plan Sześcioletni

Z
Skocz do: nawigacja, szukaj

Plan Sześcioletni – Sześcioletni Plan Rozwoju Gospodarczego i Budowy Podstaw Socjalizmu na lata 1950-1955; drugi plan gospodarczy w Polsce Ludowej. Wytyczne sformułowano podczas Kongresu Zjednoczeniowego Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej (I Zjazdu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej) w grudniu 1948. Plan przedstawiony na V Plenum PZPR 15.07.1950, Sejm uchwalił 21.07 tego roku. Celem było uprzemysłowienie kraju, kolektywizacja rolnictwa, eliminacja własności prywatnej, zacieśnienie stosunków gospodarczych z ZSRR, podniesienie stopy życiowej ludności. Zakładano osiągnięcie w 1955 produkcji przemysłowej wyższej o 158% w stosunku do 1949 i produkcji rolnej wyższej o 50%. Zadania te realizowano w oparciu o centralne zarządzanie. Od 1951 nastąpiła modyfikacja planów rocznych (pod wpływem wojny w Korei), związana z militaryzacją gospodarki. Odstąpiono od wszechstronnej industrializacji na rzecz rozbudowy przemysłu ciężkiego i maszynowego oraz bazy paliwowej i surowcowej. Priorytetem była industrializacja kraju poprzez rozbudowę przemysłu ciężkiego; zakładano intensywny rozwój kosztem ograniczenia aspiracji konsumpcyjnych społeczeństwa. Forsownej industrializacji towarzyszyła próba szybkiej socjalizacji rolnictwa (kolektywizacja od 1949), związana z ograniczaniem własności prywatnej, co skutkowało załamaniem produkcji w gospodarstwach indywidualnych (od 1951). W 1955 produkcja rolna w przeliczeniu na mieszkańca Polski była niższa o 4% niż w 1950. W 1954 dokonano kolejnej korekty planu, część przemysłu zbrojeniowego przestawiono na wytwórczość konsumpcyjną (np. radioodbiorniki, pralki). Mimo licznych niepowodzeń oraz upolitycznienia i ideologicznego nastawienia Planu jego efektem było powstanie nowych działów wytwórczości (m.in. przemysł stoczniowy, samochodowy, tworzyw sztucznych), zbudowano ok. 160 wielkich obiektów przemysłowych, w tym: Hutę im. Lenina, fabryki samochodów ciężarowych w Lublinie i Starachowicach, Fabrykę Samochodów Osobowych w Warszawie, hutę Aluminium w Skawinie, kombinat chemiczny w Oświęcimiu i in. Wśród inwestycji wojskowych do największych należały wytwórnie sprzętu lotniczego w Mielcu (rozbudowa przedwojennego zakładu PZL) i Świdniku oraz fabryka czołgów w Łabędach. W trakcie realizacji Planu nastąpiła modernizacja głównych szlaków drogowych, kontynuowano też elektryfikację wsi.

Źródła: Ustawa z dnia 21 lipca 1950 o 6-letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950-1955, Dz. U. 1950, nr 37, poz. 344; B. Bierut, Walka narodu polskiego o pokój i plan sześcioletni. Referat i przemówienie końcowe wygłoszone na VI Plenum KC PZPR. H. Minc, Zadania gospodarcze na 1951 rok. Referat wygłoszony na VI Plenum KC PZPR, Warszawa 1951; J. Kaliński, Gospodarka w PRL, Warszawa 2012; J. Kaliński, Historia gospodarcza Polski Ludowej, Białystok 2005; J. Kaliński, Gospodarka Polski w latach 1944-1989. Przemiany strukturalne, Warszawa 1995; J. Kaliński, Z. Landau, Gospodarka Polski w XX wieku, Warszawa 1999; W. Morawski, Dzieje gospodarcze Polski, Warszawa 2010.